Zýkaite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup><sub>4</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>(OH)·15H<sub>2</sub>O

Zýkait to rzadki, uwodniony arsenian-siarczan żelaza, tworzący drobne, igiełkowe kryształy i ziemiste agregaty o białej lub żółtawej barwie.

## Charakterystyka Zýkait jest minerałem wtórnym, występującym w postaci bardzo małych, igiełkowych lub włoskowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Najczęściej tworzy porowate, ziemiste lub kredowe agregaty, a także skorupy i naloty. Ze względu na drobnokrystaliczną naturę, jego poszczególne cechy są trudne do zaobserwowania gołym okiem. Jest minerałem bardzo kruchym. ## Właściwości fizyczne Kryształy zýkaitu wykazują połysk jedwabisty, podczas gdy jego ziemiste agregaty są matowe. Jest minerałem miękkim, o twardości w skali Mohsa wynoszącej około 2. Gęstość jest niska, szacowana na 2.5 g/cm³, co jest typowe dla mocno uwodnionych minerałów. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Zýkait jest zazwyczaj biały, szarobiały, żółtawy lub bladożółty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1978 roku przez Františka Čecha, Jiříego Nováka, Pavla Povondrę, Jaromíra Ševců i Vladimíra Šreinera. Nazwa honoruje Václava Zýkę (1926-), czeskiego geochemika i dyrektora Instytutu Surowców Mineralnych w Kutnej Horze, który badał złoża, w których odkryto minerał. ## Zastosowania Zýkait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie jako rzadki minerał arsenianowy.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Jedwabisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.5
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Zýkait jest trudny do identyfikacji bez zaawansowanych metod badawczych (XRD, EDS). Wstępnie można go rozpoznać po formie występowania - jako białe lub żółtawe, ziemiste i bardzo porowate masy lub drobniutkie igiełkowe kryształy w towarzystwie innych arsenianów na starych hałdach górniczych. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi siarczanami i arsenianami, takimi jak farmakosyderyt, skorodyt, bukovskýit czy pitticyt. Odróżnienie wymaga analizy chemicznej. Bukovskýit, często współwystępujący z zýkaitem, tworzy bardziej zbite, woskowe agregaty o zielonkawej lub żółtobrązowej barwie. Pitticyt jest zazwyczaj amorficzny i ma szklisty lub żywiczny wygląd. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, igiełkowe lub włoskowe, wydłużone wzdłuż osi [001]. Zazwyczaj tworzą bezładne, splątane agregaty, a także masywne, ziemiste lub kredopodobne skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Zýkait jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców bogatych w arsen, głównie arsenopirytu. Tworzy się w wyniku reakcji kwaśnych wód kopalnianych z minerałami pierwotnymi i skałami otaczającymi. Jest minerałem typowym dla środowiska starych hałd i zwałów poeksploatacyjnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z arsenopirytem (jako minerałem pierwotnym), a także z innymi wtórnymi arsenianami i siarczanami, takimi jak bukovskýit, skorodyt, pitticyt, kankit, gips i jarosyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału znajdują się w Czechach, skąd został po raz pierwszy opisany. Są to hałdy starych kopalń w rejonie Kaňk koło Kutnej Hory oraz w Safodzie koło Příbramu. Znany jest również z kilku innych miejsc na świecie, w tym z kopalni Tsumeb w Namibii oraz z Grecji (kopalnie Lavrion).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska zýkaitu jest ograniczona ze względu na jego niepozorny wygląd i mikroskopijne kryształy. Najbardziej cenione są okazy, na których widoczne są bogate, czyste skupienia drobnych igiełek, kontrastujące z barwą skały macierzystej. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi arsenianami. Okazy z lokalizacji typowej (Kaňk, Czechy) mają dla kolekcjonerów specjalistów wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z Czech (Kaňk, Příbram), które stanowią materiał typowy dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zýkaitu są ekstremalnie delikatne i kruche. Nie powinny być czyszczone mechanicznie ani na mokro. Najbezpieczniejszą metodą jest usuwanie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Kontakt z wodą może prowadzić do rozpuszczenia lub uszkodzenia minerału. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, a zwłaszcza kwasami. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na bezpośrednie działanie promieni słonecznych. ## Przechowywanie Zýkait wymaga przechowywania w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętym, suchym pojemniku (np. typu "membrane box") w celu ochrony przed uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności. Należy go trzymać z dala od źródeł drgań.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej