Abelsonite

Wzór chemiczny: Ni<sup>2+</sup>C<sub>31</sub>H<sub>32</sub>N<sub>4</sub>

Abelsonit to niezwykle rzadki minerał organiczny, będący jedyną znaną krystaliczną porfiryną niklu, ceniony za unikatowy skład chemiczny i intensywną, purpurowo-różową barwę.

## Charakterystyka Abelsonit jest minerałem z grupy związków organicznych, a konkretnie jedynym znanym mineralnym przedstawicielem porfiryn. Występuje w postaci bardzo małych, cienkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Kryształy te często tworzą nieregularne skupienia i agregaty. Minerał charakteryzuje się uderzającą barwą, od różowopurpurowej po ciemną czerwonobrunatną, oraz silnym, niemal metalicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2-3, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma wyjątkowo niską gęstość, około 1.45 g/cm³, co jest typowe dla minerałów organicznych. Wykazuje połysk od submetalicznego do diamentowego i jest przezroczysty do przeświecającego w cienkich odłamkach. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami abelsonitu są odcienie purpury i czerwieni: od różowopurpurowej, przez fioletowoczerwoną, po ciemną czerwonobrunatną. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Philipa Hauge’a Abelsona (1913–2004), amerykańskiego fizyka i geochemika, pioniera badań nad materią organiczną w skałach. Abelsonit został po raz pierwszy opisany w 1978 roku na podstawie materiału pozyskanego z odwiertów w formacji Green River w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Abelsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako unikatowego przykładu naturalnie krystalizującej porfiryny, oraz kolekcjonerskie, ze względu na jego ekstremalną rzadkość i wyjątkowe pochodzenie.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Sub-Metallic
Rysa
Pink
Gęstość
1.45
Łupliwość
Good on {111}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi abelsonitu są jego unikatowa purpurowo-różowa barwa, tabliczkowy pokrój kryształów, nisko twardość i gęstość. Najważniejszym wskaźnikiem jest jednak jego środowisko występowania - występuje niemal wyłącznie w łupkach bitumicznych (marglach kerogenowych) formacji Green River. ## Odróżnianie od podobnych Ze względu na barwę, teoretycznie mógłby być pomylony z erytrynem lub realgarem. Erytryn tworzy jednak igiełkowe kryształy w strefach utleniania złóż kobaltu i niklu, a realgar jest siarczkiem arsenu występującym w niskotemperaturowych żyłach hydrotermalnych. Kontekst geologiczny (łupek bitumiczny) i zupełnie inne właściwości fizyczne (abelsonit jest znacznie lżejszy i często tworzy blaszki) pozwalają na łatwe odróżnienie. ## Formy kryształów Abelsonit tworzy bardzo cienkie, płaskie kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym. Zazwyczaj występują one jako pojedyncze, rozproszone blaszki na powierzchni skały macierzystej lub tworzą niewielkie, luźne agregaty i rozety.

Środowisko występowania

## Geneza Abelsonit jest minerałem pochodzenia diagenetycznego. Powstał w wyniku transformacji chlorofilu, pochodzącego z sinic i alg, w warunkach beztlenowych i zasolonych. Proces ten zachodził w osadach jeziornych bogatych w materię organiczną, które dały początek łupkom bitumicznym formacji Green River. Źródłem niklu niezbędnego do powstania minerału były prawdopodobnie popioły wulkaniczne deponowane w tym samym basenie sedymentacyjnym. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami autogenicznymi, które krystalizowały w obrębie łupków. Najczęściej towarzyszą mu analcym, dolomit, mikroklin, piryt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania abelsonitu jest formacja Green River, a zwłaszcza jej bogata w materię organiczną "strefa mahoniowa" (Mahogany Zone) w hrabstwie Uintah w stanie Utah, USA. Znaleziono go również w basenie Piceance Creek w Kolorado (USA) oraz w śladowych ilościach w łupkach miedzionośnych (Kupferschiefer) w Niemczech.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy abelsonitu to te, które zawierają liczne, dobrze wykształcone i intensywnie zabarwione kryształy na niewielkiej matrycy skalnej. Rozmiar kryształów jest kluczowym czynnikiem - blaszki o wielkości kilku milimetrów są już uważane za wyjątkowe. Czystość okazu i brak uszkodzeń mechanicznych kruchych kryształów znacząco podnoszą jego wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych okazów kolekcjonerskich pochodzi z rdzeni wiertniczych pozyskanych z odwiertów w hrabstwie Uintah w Utah, USA, zwłaszcza z historycznego odwiertu WOSCO (White River Shale Oil Corporation). Okazy z innych lokalizacji są ekstremalnie rzadkie na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy abelsonitu są niezwykle delikatne i wrażliwe. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Dopuszczalne jest jedynie delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może go uszkodzić. Jako związek organiczny, może reagować z rozpuszczalnikami organicznymi (alkohol, aceton). Należy chronić go przed długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne (promieniowanie UV), które teoretycznie może powodować blaknięcie jego intensywnej barwy. Nie wolno używać myjek ultradźwiękowych ani parowych. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, stabilnych warunkach, najlepiej w pudełku typu "membrane box" lub w wyściełanym pudełku kolekcjonerskim, aby chronić kruche kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać środowisk o dużej wilgotności i gwałtownych zmianach temperatury.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej