Abernathyite

Wzór chemiczny: K(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>·3H<sub>2</sub>O

Abernathyit to rzadki, radioaktywny minerał uranu o intensywnie żółtej barwie i silnej fluorescencji, tworzący tabliczkowe kryształy.

## Charakterystyka Abernathyit jest uwodnionym arsenianem potasowo-uranylowym, należącym do grupy autunitu. Tworzy charakterystyczne, cienkie do grubych, tabliczkowe kryształy o kwadratowym zarysie, które często układają się w różyczkowe skupienia lub tworzą naskorupienia i naloty. Jego najbardziej rzucającą się w oczy cechą jest jaskrawożółta barwa. Jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości 2.5-3 w skali Mohsa. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie, co sprawia, że jest kruchy i podatny na uszkodzenia mechaniczne. Połysk na świeżych powierzchniach jest szklisty, natomiast na płaszczyznach łupliwości staje się perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość waha się od 3.34 do 3.49 g/cm³. Kluczową właściwością fizyczną jest silna radioaktywność oraz intensywna, żółtozielona fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Barwy i odmiany Abernathyit występuje niemal wyłącznie w odcieniach jaskrawej, cytrynowej żółci. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Jessa Abernathy'ego, amerykańskiego poszukiwacza minerałów z Moab w stanie Utah, który znalazł pierwsze okazy. Został on opisany jako nowy gatunek mineralny w 1956 roku przez M. E. Thompson, Blanche Ingram i E. B. Grossa. Miejscem typowym jest kopalnia Fuemrol No. 2 w dystrykcie San Rafael, w hrabstwie Emery, Utah, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, abernathyit nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza wśród zbieraczy minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Szklisty, perłowy
Rysa
Bladożółta
Gęstość
3.34-3.49
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi abernathyitu są jego jaskrawożółta barwa, tabliczkowy pokrój kryształów o kwadratowym przekroju oraz doskonała łupliwość w jednym kierunku. Kluczowym testem jest sprawdzenie fluorescencji - minerał ten wykazuje bardzo silną, żółtozieloną poświatę w świetle UV. Potwierdzeniem jest również jego radioaktywność, wykrywalna za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Abernathyit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak autunit, uranofan czy zeuneryt. Od autunitu odróżnia go skład chemiczny (arsen zamiast fosforu) i często nieco inne odcienie fluorescencji, choć bywają podobne. Uranofan tworzy najczęściej igiełkowe lub włókniste agregaty, a nie tabliczkowe kryształy. Zeuneryt, choć ma podobną formę kryształów, jest zazwyczaj zielony. ## Formy kryształów Abernathyit krystalizuje w układzie tetragonalnym, tworząc cienkie lub grube tabliczki o kwadratowym zarysie. Kryształy często występują jako pojedyncze blaszki na skale macierzystej lub tworzą wachlarzowate i różyczkowe agregaty. Spotykany jest również w formie drobnoziarnistych naskorupień.

Środowisko występowania

## Geneza Abernathyit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku działania wód gruntowych zawierających rozpuszczony tlen i arsen na pierwotne minerały uranowe, takie jak uraninit. Najczęściej występuje w osadach piaskowcowych impregnowanych uranem. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi arsenianami i minerałami wtórnymi strefy utleniania. Do jego typowych asocjacji należą skorodyt, zeuneryt, heinrichit, nováčekit oraz relikty pierwotnego uraninitu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska abernathyitu na świecie to historyczne lokalizacje w USA (kopalnia Fuemrol w Utah), Francji (Liauzun w Owernii; Riviéral koło Lodève), Niemczech (Johanngeorgenstadt i Schneeberg w Saksonii) oraz w Polsce (kopalnia uranu w Kletnie w Masywie Śnieżnika).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy abernathyitu charakteryzują się ostro zarysowanymi, dobrze wykształconymi kryształami o intensywnej, czystej, żółtej barwie. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - okazy z blaszkami o boku kilku milimetrów są już uważane za bardzo dobre. Atrakcyjność podnosi również kontrastujące tło skały macierzystej oraz obecność minerałów towarzyszących. Bogate, druzowate naskorupienia o żywej barwie i silnej fluorescencji są również poszukiwane przez kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Za klasyczne, dostarczające najlepszych okazów, uważa się stanowiska europejskie, zwłaszcza z Francji (Liauzun, Riviéral) i Niemiec (Johanngeorgenstadt), które słyną z ostrych mikrokryształów. Okazy z miejsca typowego w Utah (USA) mają głównie znaczenie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Abernathyit jest minerałem kruchym i wrażliwym na wodę. Należy czyścić go wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu lub delikatnego strumienia sprężonego powietrza. Kontakt z wodą może prowadzić do jego uszkodzenia lub przemiany w inne minerały wtórne. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy i uderzenia z powodu doskonałej łupliwości. Jako minerał uranu jest radioaktywny, dlatego należy ograniczyć bezpośredni kontakt do minimum i zawsze myć ręce po jego dotykaniu. Nie należy go przechowywać w miejscach o dużej wilgotności. ## Przechowywanie Okazy abernathyitu muszą być przechowywane z zachowaniem środków ostrożności dla minerałów radioaktywnych. Zaleca się trzymanie ich w szczelnych, oznaczonych pojemnikach (np. z grubego plastiku lub wyłożonych ołowiem), w miejscu dobrze wentylowanym, z dala od stałego przebywania ludzi, a zwłaszcza sypialni. Ekspozycja powinna odbywać się za barierą, np. w zamkniętej gablocie.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej