Zodacite

Wzór chemiczny: Ca<sub>4</sub>Mn<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>6</sub>(OH)<sub>4</sub>·12H<sub>2</sub>O

Zodacyt to rzadki, uwodniony fosforan wapnia, manganu i żelaza, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Zodacyt jest rzadkim minerałem z grupy fosforanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fosforan wapnia, manganu i żelaza. Tworzy bardzo charakterystyczne, niewielkie agregaty, które najczęściej przyjmują formę promienistych rozet, sferycznych skupień lub pęczków. Zbudowane są one z drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów. Okazy mają zazwyczaj kolor od jasnobrązowego i beżowego po żółtobrązowy. ## Właściwości fizyczne Kryształy zodacytu wykazują twardość około 4 w skali Mohsa, co czyni je stosunkowo miękkimi. Mają szklisty połysk i są zazwyczaj przeświecające. Gęstość minerału wynosi około 2,93 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w ograniczonej gamie barw, głównie w odcieniach brązu i żółci: od jasnobeżowego, przez bladożółty, po brązowożółty. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona w 1988 roku, honoruje Petera Zodaca (1894–1967), amerykańskiego mineraloga-amatora, założyciela i wieloletniego redaktora magazynu "Rocks and Minerals", który w znaczący sposób przyczynił się do popularyzacji mineralogii. Minerał został po raz pierwszy opisany przez Paula B. Moore'a i Donalda R. Peacora na podstawie materiału z kopalni Tiptop w Dakocie Południowej. ## Zastosowania Zodacyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, będąc cenionym nabytkiem ze względu na rzadkość występowania i estetyczne formy krystaliczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.93
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną zodacytu jest jego charakterystyczny pokrój w formie promienistych lub sferycznych agregatów złożonych z igiełkowych kryształów. Pomocna w identyfikacji jest również jego barwa (odcienie brązu i żółci), stosunkowo niska twardość oraz specyficzne środowisko występowania - strefy alteracji w pegmatytach granitowych. ## Odróżnianie od podobnych Zodacyt bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami o podobnym pokroju, takimi jak mitrydatyt czy kakoksen. Mitrydatyt ma zazwyczaj odcienie zielonkawe lub oliwkowe, w odróżnieniu od brązowo-żółtego zodacytu. Kakoksen tworzy podobne pęczki, ale jest zwykle bardziej jedwabiście lśniący i złocistożółty. Pewne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej lub znajomości minerałów towarzyszących z danej lokalizacji. ## Formy kryształów Zodacyt krystalizuje w układzie jednoskośnym. Jego kryształy są zazwyczaj silnie wydłużone, igiełkowe lub listewkowe. Prawie nigdy nie występują jako pojedyncze, wykształcone kryształy, lecz tworzą agregaty: promieniste rozety, kuliste skupienia i pęczki.

Środowisko występowania

## Geneza Zodacyt jest wtórnym minerałem fosforanowym. Powstaje w złożonych pegmatytach granitowych w wyniku hydrotermalnej alteracji lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych, takich jak tryfylit czy litiofilit. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często występuje w towarzystwie innych rzadkich fosforanów. Do jego najczęstszych asocjacji należą mitrydatyt, jahnsyt-(CaMnFe), rockbridgeit, strengit, kolinsyt, whitlockit oraz kwarc i skalenie z pierwotnej skały pegmatytowej. ## Lokalizacje Jest to minerał bardzo rzadki, znany zaledwie z kilku miejsc na świecie. Lokalizacją typową jest kopalnia Tiptop w hrabstwie Custer, Dakota Południowa, USA. Znaczące okazy pochodzą również z kopalni Palermo No. 1 w North Groton, w stanie New Hampshire, USA. To właśnie te dwie lokalizacje dostarczyły praktycznie wszystkich okazów dostępnych na rynku kolekcjonerskim.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska zodacytu zależy przede wszystkim od jakości i definicji jego agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnymi, dobrze uformowanymi promienistymi rozetami o intensywnej, brązowożółtej barwie. Duże znaczenie ma również kontrast z matrycą skalną oraz obecność innych rzadkich minerałów fosforanowych na tym samym okazie. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, wiele okazów to tzw. "mikromonty". ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej pożądane okazy zodacytu pochodzą z jego lokalizacji typowej - kopalni Tiptop w Dakocie Południowej, USA. Okazy z kopalni Palermo No. 1 w New Hampshire są również wysoko cenione przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach pegmatytowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zodacytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) lub bardzo krótko przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast go osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Jako minerał uwodniony, zodacyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji, a w konsekwencji do zniszczenia struktury i wyglądu. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi silnymi chemikaliami. Długotrwałe moczenie w wodzie również jest niewskazane. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy zodacytu najlepiej przechowywać w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Zaleca się przechowywanie w stabilnych warunkach temperatury i wilgotności, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej