Zirsinalite

Wzór chemiczny: Na<sub>6</sub>CaZr<sup>4+</sup>Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>

Zirsinalit to rzadki cyklokrzemian sodu, wapnia i cyrkonu, który na powietrzu szybko ulega przemianie w gagarinit-(Y).

## Charakterystyka Zirsinalit jest minerałem z grupy cyklokrzemianów, chemicznie klasyfikowanym jako krzemian sodu, wapnia i cyrkonu. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest skrajna niestabilność w kontakcie z powietrzem. Świeżo odsłonięte powierzchnie minerału szybko reagują z wilgocią i dwutlenkiem węgla, ulegając pseudomorfozie w gagarinit-(Y). Z tego powodu niezmienione, naturalne okazy zirsinalitu są praktycznie niemożliwe do zobaczenia i zachowania. Występuje w postaci bezbarwnych, ziarnistych skupień w obrębie skał macierzystych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 5 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 2,93 g/cm³. Ze względu na jego natychmiastową przemianę, obserwacja właściwości fizycznych jest niezwykle trudna i wymaga specjalistycznych warunków laboratoryjnych. ## Barwy i odmiany Zirsinalit jest bezbarwny. Nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa zirsinalit nawiązuje do jego składu chemicznego: **ZIR**konu, **SIN** (ros. *sodij*) czyli sodu i **AL**uminia (choć ostatecznie w składzie glinu nie ma, nazwa pozostała). Minerał został opisany po raz pierwszy w 1975 roku przez A.P. Chomiakowa, S.G. Szumjatską i A.A. Woronkowa na podstawie materiału z masywu Chibiny w Rosji. ## Zastosowania Zirsinalit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako przykład skrajnie niestabilnego minerału.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.93
Łupliwość
Doskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie zirsinalitu w warunkach terenowych jest niemożliwe ze względu na jego natychmiastową przemianę. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD), przeprowadzonych na świeżo pobranym materiale w kontrolowanych warunkach. W kolekcjach występuje wyłącznie w postaci okazów zabezpieczonych w cieczy lub ampułkach. ## Odróżnianie od podobnych Produktem jego przemiany jest gagarinit-(Y), który tworzy białe, kredowe naloty lub pseudomorfozy po zirsinalicie. W stanie niezmienionym, w skale macierzystej, może przypominać inne bezbarwne, szkliste minerały, jednak jego niestabilność jest cechą unikalną. ## Formy kryształów Zirsinalit krystalizuje w układzie trygonalnym. Zazwyczaj tworzy anhedralne (nieforemne) ziarna i agregaty o rozmiarach do 1 cm, wrośnięte w skałę. Dobrze wykształcone kryształy nie są znane.

Środowisko występowania

## Geneza Zirsinalit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w ultra-alkalicznych (agpaitowych) pegmatytach i żyłach hydrotermalnych związanych z masywami nefelinowo-sjenitowymi. Tworzy się w późnych stadiach krystalizacji w środowisku skrajnie ubogim w krzemionkę i bogatym w sód oraz pierwiastki rzadkie. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi, takimi jak eudialit, lorenzenit, nefelin, mikroklin, egiryn, lamprofyllit, murmanit, lomonosowit i villiaumit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla zirsinalitu znajdują się w Rosji, w alkalicznych masywach Półwyspu Kolskiego: - Masyw Chibiny (góra Koaszwa, góra Njorkpachk) - miejsce odkrycia. - Masyw Łowozierski (góra Alluaiw, góra Karnasurt). Poza Rosją odnotowano go również w kompleksie alkalicznym Ilimaussaq na Grenlandii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu zirsinalitu zależy przede wszystkim od jego zachowania. Najcenniejsze są próbki, które zostały profesjonalnie zabezpieczone tuż po wydobyciu i pozostają przezroczyste, zatopione w cieczy lub w ampułce. Wielkość zachowanego ziarna lub agregatu również ma znaczenie. Okazy, które uległy częściowej lub całkowitej przemianie w biały, nieprzezroczysty gagarinit-(Y), mają znacznie niższą wartość. ## Popularne stanowiska Niemal wszystkie okazy kolekcjonerskie pochodzą z dwóch rosyjskich masywów alkalicznych: Chibiny i Łowozierskiego na Półwyspie Kolskim. Są to klasyczne i najbardziej cenione lokalizacje dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów zirsinalitu nie czyści się w tradycyjny sposób. Jakikolwiek kontakt z wodą, alkoholem czy innymi płynami prowadzi do jego natychmiastowej przemiany. Minerał musi być przechowywany w całkowicie bezwodnych warunkach. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z powietrzem, wilgocią, wodą i dwutlenkiem węgla. Minerał jest skrajnie nietrwały i szybko ulega pseudomorfozie (przemianie) w gagarinit-(Y) pod wpływem atmosfery. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na działanie jakichkolwiek chemikaliów. ## Przechowywanie Jedyne skuteczne metody przechowywania zirsinalitu to zatopienie go w hermetycznie zamkniętym pojemniku z bezwodną cieczą (np. toluenem) lub w zapieczętowanej szklanej ampułce w atmosferze obojętnego gazu (np. argonu). Przechowywanie "na sucho" w pudełku nie jest wystarczające i prowadzi do zniszczenia okazu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej