Zircophyllite

Wzór chemiczny: K<sub>2</sub>NaFe<sup>2+</sup><sub>7</sub>Zr<sup>4+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>4</sub>O<sub>12</sub>)<sub>2</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>4</sub>F

Rzadki krzemian cyrkonu i żelaza o charakterystycznym brązowym kolorze i blaszkowej budowie, blisko spokrewniony z astrofilitem.

## Charakterystyka Zirkofilit to rzadki minerał z grupy astrofilitem, będący złożonym krzemianem potasu, sodu, żelaza i cyrkonu. Tworzy charakterystyczne agregaty o budowie blaszkowej lub promienistej, rzadziej tabliczkowe kryształy. Jego wygląd jest bardzo podobny do znacznie częstszego astrofilitem, z którym jest blisko spokrewniony i tworzy szereg. Typowe okazy składają się z cienkich, listewkowych kryształów ułożonych w rozetowe lub gwiaździste skupienia, mocno wrośnięte w skałę macierzystą. ## Właściwości fizyczne Kryształy zirkofilitu są kruche i wykazują doskonałą jednokierunkową łupliwość, co powoduje ich łatwe rozdzielanie na cienkie blaszki. Połysk jest szklisty, a na powierzchniach łupliwości może być perłowy lub metaliczny. Jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości 3-4 w skali Mohsa. Jego gęstość wynosi około 3.34 g/cm³. ## Barwy i odmiany Zirkofilit ma zazwyczaj barwę od brązowej do żółtobrązowej, czasami z zielonkawym lub czerwonawym odcieniem. Jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający na cienkich krawędziach. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a jego zmienność chemiczna jest związana głównie z szeregiem z astrofilitem. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1972 roku przez Y.P. Kapustin, nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności cyrkonu (zirconium) oraz podobieństwa strukturalnego i wizualnego do astrofilitem (gr. *phyllon* - liść), co odzwierciedla jego blaszkową naturę. Został odkryty i opisany z masywu Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji. ## Zastosowania Zirkofilit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski, poszukiwany przez specjalistów i kolekcjonerów rzadkich minerałów, zwłaszcza tych pochodzących ze słynnych masywów alkalicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Vitreous, Pearly, Sub-Metallic
Rysa
Yellowish-brown
Gęstość
3.34
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest jego blaszkowy lub listewkowy wygląd, często w formie promienistych lub gwiaździstych agregatów o brązowej barwie. Doskonała łupliwość w jednym kierunku, pozwalająca na oddzielanie cienkich, elastycznych blaszek, jest również charakterystyczna. Występowanie w specyficznych skałach, takich jak nefelinowe sjenity, jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Zirkofilit jest niezwykle trudny do odróżnienia od astrofilitem na podstawie cech wizualnych. Astrofilitem ma zazwyczaj bardziej złocisty lub brązowo-złoty odcień, podczas gdy zirkofilit jest częściej czysto brązowy lub żółtobrązowy. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS, WDS) w celu określenia stosunku tytanu do cyrkonu. Można go również pomylić z lorenzenitem lub enigmatytem, które jednak mają inny pokrój kryształów i właściwości fizyczne. ## Formy kryształów Zirkofilit najczęściej tworzy agregaty blaszkowych, listewkowych lub igiełkowych kryształów. Te kryształy często układają się w promieniste, gwiaździste lub rozetowe skupienia. Rzadziej spotykane są pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym.

Środowisko występowania

## Geneza Zirkofilit jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z wysoko zróżnicowanych, niedosyconych krzemionką magm alkalicznych. Występuje w sjenitach nefelinowych i związanych z nimi pegmatytach, gdzie tworzy się w obecności wysokich koncentracji pierwiastków ziem rzadkich, cyrkonu, tytanu i fluorowców. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. Do jego najczęstszych asocjacji należą eudialit, lorenzenit, murmanit, lamprofilit, nefelin, mikroklin, arfvedsonit i egiryn. Często jest znajdowany w bezpośrednim sąsiedztwie lub w zrostach z astrofilitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje zirkofilitu znajdują się w Rosji, w masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim - zwłaszcza w masywie Łowoziero (miejsce typowe) i Chibinach. Znany jest również z kompleksu Ilímaussaq na Grenlandii oraz z Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Są to jedyne miejsca, gdzie można pozyskać okazy tego minerału.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze zdefiniowanymi, ostrymi i nieuszkodzonymi promienistymi agregatami, silnie kontrastującymi z jasnym tłem skały macierzystej (np. z nefelinem lub mikroklinem). Wielkość i kompletność "gwiazd" lub "słońc" jest kluczowym czynnikiem. Okazy z towarzyszącymi, dobrze wykształconymi kryształami innych rzadkich minerałów, jak eudialit, są szczególnie pożądane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i klasyczne okazy pochodzą z masywów Łowoziero i Chibiny na Półwyspie Kolskim w Rosji. Materiał z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie i Ilímaussaq na Grenlandii jest również ceniony, ale zazwyczaj występuje w postaci mniejszych kryształów i agregatów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na blaszkowatą budowę i kruchość, należy unikać myjek ultradźwiękowych i silnego strumienia wody. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zalecana jest woda destylowana i bardzo ostrożne osuszanie. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Zirkofilit jest wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne; nawet niewielki nacisk może spowodować oddzielenie się kruchych blaszek. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy zirkofilitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed uderzeniami i otarciami. Kruche, promieniste agregaty wymagają szczególnej ostrożności. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy go chronić przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej