Zinkenite
Wzór chemiczny: Pb²⁺₉Sb³⁺₂₂S²⁻₄₂
Zinkenit jest siarkosolą ołowiu i antymonu, tworzącą charakterystyczne, igiełkowe kryształy o metalicznym połysku, często w formie promienistych agregatów.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3-3.5
- Barwa
- Steel-grey
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Steel-grey
- Gęstość
- 5.25
- Łupliwość
- On {112¯0}
- Przełam
- Irregular/Uneven
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Hexagonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną zinkenitu jest jego forma - skupienia bardzo cienkich, igiełkowych lub włoskowych kryształów, często ułożonych promieniście lub splątanych w filcowate masy. Inne cechy pomocne w identyfikacji to stalowoszara barwa, metaliczny połysk, duża gęstość oraz czarna rysa. Kryształy są często podłużnie prążkowane wzdłuż głównej osi. ## Odróżnianie od podobnych Zinkenit bywa mylony z innymi siarkosolami o podobnym wyglądzie, głównie z jamesonitem i boulangerytem. Jamesonit często tworzy podobne igiełkowe agregaty, ale jego kryształy są bardziej elastyczne i wykazują dobrą łupliwość w jednym kierunku, której brak u zinkenitu. Boulangeryt również tworzy włókniste masy, ale są one zazwyczaj bardziej giętkie i przypominają watę ołowianą. Stibnit (antymonit) tworzy grubsze, lepiej wykształcone kryształy słupkowe o doskonałej łupliwości. Ostateczne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Zinkenit krystalizuje w układzie heksagonalnym, tworząc niemal wyłącznie kryształy o pokroju igiełkowym, pręcikowym lub włoskowym. Są one silnie wydłużone i często zakończone nieregularnie lub wcale. Powszechnie występują w postaci promienistych, promienisto-kulistych lub bezładnie splątanych agregatów. Rzadko spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.
Środowisko występowania
## Geneza Zinkenit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych formujących się w warunkach od niskich do średnich temperatur. Jest typowym składnikiem paragenez antymonowo-ołowiowo-srebrowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi siarkosolami i siarczkami. Do jego najczęstszych minerałów towarzyszących należą: stibnit (antymonit), jamesonit, boulangeryt, chalkostibit, galena, piryt, sfaleryt, arsenopiryt, a także kwarc, dolomit, ankeryt i syderyt jako minerały płonne. ## Lokalizacje Historyczna, typowa lokalizacja to kopalnia Graf Jost-Christian w Wolfsbergu w górach Harz w Niemczech. Inne ważne światowe stanowiska to m.in. Příbram w Czechach; kopalnia San José w Oruro w Boliwii (skąd pochodzą duże, dobrze wykształcone kryształy); kopalnia Itos w prowincji Dalence w Boliwii; liczne stanowiska w Rumunii (np. Baia Sprie, Herja); kopalnia Świętej Anny w Dundas w Tasmanii (Australia); a także niektóre lokalizacje w Meksyku (Zacatecas) i USA (Nevada, Kalifornia).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy zinkenitu z dobrze wykształconymi, ostrymi, igiełkowymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty. Wysoko oceniane są również okazy, na których igły zinkenitu narastają na kontrastującym podłożu, na przykład na białym kwarcu lub lśniących kryształach innych siarczków. Ważny jest rozmiar kryształów - im dłuższe i grubsze igły, tym okaz jest atrakcyjniejszy. Połysk, brak uszkodzeń mechanicznych oraz minimalna ilość patyny również znacząco podnoszą wartość kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalni San José w Oruro w Boliwii, które dostarczyły dużych, grubych kryształów w bogatych skupieniach. Klasyczne, choć zazwyczaj drobniejsze, okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w górach Harzu w Niemczech oraz z Příbram w Czechach. Rumuńskie stanowiska, takie jak Baia Sprie, również dostarczyły wielu wartościowych okazów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy zinkenitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza. Jeśli wymagane jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiej szczoteczki, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć okaz. Długotrwały kontakt z wodą może przyspieszyć proces utleniania. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich środków chemicznych, kwasów i detergentów, które mogą reagować z siarczkami i uszkodzić powierzchnię minerału. Zinkenit jest kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkami. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgoci. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów zinkenitu w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby ograniczyć dostęp wilgoci i kurzu, co spowolni procesy utleniania. Ze względu na kruchość, każdy okaz powinien być przechowywany osobno, z dala od twardszych minerałów, które mogłyby go porysować.