Zincite

Wzór chemiczny: Zn<sup>₂+</sup>O

Cynkit jest tlenkiem cynku, minerałem znanym z intensywnej, czerwono-pomarańczowej barwy i silnej fluorescencji w świetle UV.

## Charakterystyka Cynkit jest tlenkiem cynku, rzadko tworzącym dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej występuje w formie mas ziarnistych, skupień blaszkowych lub jako pojedyncze, wrosłe ziarna. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, głęboka czerwień lub barwa pomarańczowoczerwona, choć bywa też żółty lub bezbarwny. Kryształy, gdy się pojawiają, mają formę hemimorficznych piramid o podstawie heksagonalnej, często ze spłaszczonymi lub nieregularnymi wierzchołkami. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4 w skali Mohsa i jest stosunkowo kruchy. Połysk jest najczęściej szklisty do diamentowego na świeżych powierzchniach przełamu. Jest zazwyczaj przeświecający, rzadziej przezroczysty. Gęstość cynkitu wynosi około 5.66 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą cynkitu jest czerwona do pomarańczowej, co jest efektem domieszek manganu i żelaza. Rzadziej spotykane są okazy żółte, zielonkawe, a nawet bezbarwne. Syntetyczny tlenek cynku, produkowany przemysłowo, może przybierać różne barwy w zależności od zastosowanych domieszek, jednak nie jest uznawany za naturalny cynkit. ## Historia i nazwa Nazwa cynkitu, nadana w 1845 roku przez Wilhelma Haidingera, pochodzi od jego składu chemicznego - wysokiej zawartości cynku (łac. *zincum*). Minerał był znany i wydobywany znacznie wcześniej w rejonie Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA, gdzie stanowił ważną rudę cynku. Początkowo mylono go z innymi czerwonymi minerałami. ## Zastosowania Historycznie, cynkit był istotną rudą cynku, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Współcześnie jego znaczenie przemysłowe zmalało na rzecz innych, bogatszych źródeł tego metalu. Ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjny wygląd, naturalny cynkit jest cenionym minerałem kolekcjonerskim. Syntetyczny tlenek cynku ma szerokie zastosowanie w przemyśle, m.in. jako biały pigment, w produkcji gumy, ceramiki i jako półprzewodnik.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4
Połysk: Szklisty do diamentowego
Rysa: Pomarańczowożółta
Gęstość: 5.64-5.69
Łupliwość: Doskonała wg {0001}
Przełam: Muszlowy
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cynkit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej, głębokiej czerwonej lub pomarańczowoczerwonej barwie oraz stosunkowo dużej gęstości. Ważną cechą diagnostyczną jest jego rysa - żółtawopomarańczowa. Ponadto, okazy z Franklin i Sterling Hill wykazują silną, żółtą fluorescencję w długofalowym świetle UV i zieloną w krótkofalowym UV. ## Odróżnianie od podobnych Cynkit bywa mylony z rubinem, realgarem lub kuprytem. Od rubinu odróżnia go znacznie niższa twardość (4 w porównaniu do 9). Od realgaru (twardość 1.5-2) jest znacznie twardszy, a jego rysa jest inna. Kupryt (twardość 3.5-4) ma podobną twardość, ale jego rysa jest czerwonobrunatna, a sam minerał jest zazwyczaj ciemniejszy i nieprzezroczysty. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Zazwyczaj mają postać hemimorficznych, ostrosłupowych piramid heksagonalnych, często zakończonych płaską podstawą (pedionem). Najczęściej spotyka się go w formie skupień ziarnistych, blaszkowych lub jako wrosłe ziarna w kalcycie lub franklinicie.

Środowisko występowania

## Geneza Cynkit jest minerałem powstającym w warunkach metamorfizmu kontaktowego. Jego najbardziej znane złoża, w rejonie Franklin i Sterling Hill (New Jersey, USA), powstały w wyniku przeobrażenia osadów węglanowych bogatych w cynk, żelazo i mangan. Występuje tam w złożach stratoidalnych w obrębie marmurów. Może również powstawać jako produkt sublimacji wulkanicznej, jak na przykład w kopalni w Tarniach (Polska). ## Asocjacje mineralne Na stanowiskach w New Jersey cynkit współwystępuje z franklinitem, willemitem, kalcytem i tefroitem. W Polsce (Tarnobrzeg) znajdowano go w towarzystwie galeny, sfalerytu i wurcytu w hałdach po pożarach kopalnianych. Jako produkt wulkaniczny może towarzyszyć siarce rodzimej. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne lokalizacje dla cynkitu to Franklin i Sterling Hill w hrabstwie Sussex, New Jersey, USA, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy. Wystąpienia odnotowano również w Olkuszu i Tarnobrzegu w Polsce (jako produkt pożarów hałd kopalnianych), w kopalniach srebra w Tsumeb w Namibii, a także w Hiszpanii, Australii (Tasmania) i Niemczech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy cynkitu to te z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, czerwonej barwie i dobrej przezroczystości. Połączenie cynkitu z kontrastującymi minerałami, takimi jak biały kalcyt i czarny franklinit, jest szczególnie poszukiwane. Ważna jest również wielkość kryształów oraz brak uszkodzeń. Okazy wykazujące silną fluorescencję są dodatkowo cenione. ## Ceny rynkowe Ceny cynkitu są bardzo zróżnicowane. Małe, ziarniste fragmenty mogą kosztować od kilku do kilkudziesięciu dolarów. Okazy z widocznymi, choć niewielkimi kryształami, osadzone na matrycy, osiągają ceny od 100 do 500 dolarów. Wyjątkowe, duże kryształy lub estetyczne kompozycje z willemitem i franklinitem mogą kosztować od kilkuset do nawet kilku tysięcy dolarów. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji w Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA. Są one uważane za światowy standard dla tego minerału. Okazy z innych lokalizacji, jak np. z Polski, są rzadsze i mają głównie znaczenie naukowe i regionalne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy cynkitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć miękką szmatką. Nie należy moczyć go przez dłuższy czas. ## Czego unikać Cynkit jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić lub całkowicie rozpuścić. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Minerał jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkiem. Nie należy go podgrzewać ani poddawać nagłym zmianom temperatury. ## Przechowywanie Okazy cynkitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Należy chronić go przed wilgocią i bezpośrednim, długotrwałym działaniem światła słonecznego, chociaż nie jest on szczególnie podatny na blaknięcie.