Zinc
Wzór chemiczny: Zn
Cynk rodzimy to bardzo rzadki minerał z gromady pierwiastków rodzimych, będący naturalnie występującą, krystaliczną formą metalicznego cynku.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Bluish-gray
- Gęstość
- 7.14
- Łupliwość
- Perfect on {0001}
- Przełam
- Hackly
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Hexagonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cynk rodzimy można rozpoznać po jego metalicznym połysku, cynowobiałej barwie na świeżym przełamie, bardzo niskiej twardości (2 w skali Mohsa) oraz stosunkowo dużej gęstości. Charakterystyczna jest również jego kowalność - pod uderzeniem nie kruszy się, lecz spłaszcza. Rysa, czyli kolor sproszkowanego minerału, ma barwę niebieskawoszarą. ## Odróżnianie od podobnych Cynk rodzimy bywa mylony z innymi pierwiastkami rodzimymi: - **Ołów rodzimy** jest jeszcze bardziej miękki (twardość 1.5), cięższy (gęstość >11 g/cm³) i pozostawia ciemnoszarą, brudzącą rysę. - **Srebro rodzime** jest nieco twardsze (2.5-3), cięższe (gęstość ~10.5 g/cm³) i ma białą rysę. - **Platyna rodzima** jest znacznie twardsza (4-4.5) i o wiele cięższa (gęstość >15 g/cm³). Należy pamiętać, że wiele okazów "cynku rodzimego" na rynku to w rzeczywistości produkty hutnicze (antropogeniczne), które często mają formę fantazyjnych agregatów. ## Formy kryształów Naturalne kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać heksagonalnych (sześciobocznych) tabliczek, blaszek lub krótkich słupków. Zdecydowanie częściej spotyka się go w formie nieregularnych ziaren, skupień ziarnistych lub dendrytycznych wrostków w innych minerałach.
Środowisko występowania
## Geneza Cynk rodzimy tworzy się w silnie redukcyjnych (beztlenowych) warunkach geologicznych. Jego powstawanie jest zjawiskiem bardzo rzadkim. Może krystalizować z gorących, bogatych w metale roztworów hydrotermalnych o niskiej zawartości siarki. Znajdowany jest w niektórych skałach wulkanicznych, w strefach przeobrażenia złóż kruszcowych (np. w słynnym złożu Franklin w USA), a także jako produkt sublimacji w aktywnych wulkanach lub płonących hałdach węgla. ## Asocjacje mineralne W zależności od lokalizacji, cynk rodzimy współwystępuje z różnymi minerałami. W złożu Franklin (New Jersey, USA) towarzyszą mu franklinit, willemit i cynkit. W innych miejscach znajdowany jest w asocjacji z miedzią rodzimą, srebrem rodzimym, ołowiem rodzimym oraz różnymi siarczkami. ## Lokalizacje Do najważniejszych, potwierdzonych stanowisk naturalnego cynku rodzimego należą: - Nareeb Nareeb, Wiktoria, Australia (stanowisko typowe). - Kopalnie w rejonie Franklin i Sterling Hill, New Jersey, USA. - Kasergy, Obwód Czelabiński, Rosja. - Dugway Proving Ground, Utah, USA. - Rejon Olkusza w Polsce (wystąpienia o charakterze historycznym). - Niektóre wulkany, np. Tołbaczik na Kamczatce.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najważniejszym kryterium oceny okazu cynku rodzimego jest absolutna pewność jego naturalnego pochodzenia, potwierdzona wiarygodną dokumentacją. Okazy antropogeniczne (pochodzące z procesów hutniczych) są praktycznie bezwartościowe dla kolekcjonerów minerałów. W przypadku okazów naturalnych, najwyżej cenione są te z dobrze wykształconymi, widocznymi kryształami. Liczy się również wielkość kryształów lub agregatów oraz estetyczne asocjacje z innymi, rzadkimi minerałami, np. z Franklin. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione przez kolekcjonerów naturalne okazy cynku rodzimego pochodzą z historycznych znalezisk w kopalniach Franklin i Sterling Hill w USA oraz z niektórych lokalizacji w Rosji. Okazy z tych miejsc, zwłaszcza z widocznymi kryształami, osiągają bardzo wysokie ceny na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy cynku rodzimego należy czyścić z najwyższą ostrożnością ze względu na jego miękkość. Najbezpieczniej jest używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest mycie, należy użyć wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz, aby zapobiec utlenianiu. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Cynk jest chemicznie reaktywny. Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i zasadami, które go roztwarzają. Wilgotne powietrze powoduje jego matowienie i powstawanie nalotów, dlatego należy chronić go przed wilgocią. Jako minerał bardzo miękki, jest podatny na zarysowania - nie powinien mieć kontaktu z twardszymi minerałami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów cynku rodzimego w suchym środowisku, najlepiej w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. pudełkach z membraną) lub w klaserach z pochłaniaczem wilgoci. Aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych, każdy okaz powinien być przechowywany osobno.