Zeunerit
Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·12H<sub>2</sub>O
Zeuneryt to minerał z grupy autunitu, będący uwodnionym arsenianem miedzi i uranylu, tworzący charakterystyczne, tabliczkowe kryształy o intensywnie zielonej barwie.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2-2.5
- Połysk
- Szklisty, perłowy
- Rysa
- Jasnozielona
- Gęstość
- 3.2-3.4
- Łupliwość
- Doskonała wg {001}
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Przezroczysty do przeświecającego
- Układ krystaliczny
- Tetragonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowe cechy to kwadratowe, tabliczkowe kryształy o szmaragdowozielonej barwie, doskonała łupliwość blaszkowa i wysoka radioaktywność. Minerał wykazuje również silną, zieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (UV). ## Odróżnianie od podobnych Zeuneryt jest wizualnie niemal identyczny z torbernitem. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów jest możliwe jedynie za pomocą analizy chemicznej (np. EDS), która potwierdza obecność arsenu (w zeunerycie) lub fosforu (w torbernicie). Od innych zielonych minerałów uranylu, jak uranospinit czy nowacekit, różni się obecnością miedzi w składzie. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy cienkie, kwadratowe kryształy tabliczkowe. Mogą one występować pojedynczo, ale częściej tworzą wachlarzowate, promieniste lub książkowe agregaty. Spotykany jest również w formie naskorupień i nalotów.
Środowisko występowania
## Geneza Jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranu, które są jednocześnie zasobne w arsen i miedź. Krystalizuje z roztworów wodnych w warunkach niskich temperatur. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami uranylu, takimi jak torbernit, autunit, uranofan i uraninit (blenda smolista). Towarzyszą mu również siarczki i arsenki miedzi, np. chalkozyn, tennantyt, a także oliwenit i kornwallit. ## Lokalizacje Znaczące okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Niemczech (Schneeberg, Wittichen). Występuje także w Kornwalii (Wielka Brytania), Francji, Czechach (Jáchymov) oraz w USA (stany Utah, Arizona, Nevada). W Polsce znany jest z okolic Kowar i Radoniowa na Dolnym Śląsku.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami o intensywnej, szmaragdowej barwie. Duże znaczenie ma estetyczne rozmieszczenie kryształów na kontrastującej matrycy skalnej. Okazy, które nie uległy dehydratacji (nie przeszły w metazeuneryt), są znacznie bardziej wartościowe. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z kopalń w Schneebergu w Niemczech. Współcześnie piękne kryształy znajdowano również w kopalniach uranu w USA, a także w Kornwalii.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Kontakt z wodą może przyspieszyć proces dehydratacji i uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Zeuneryt jest silnie radioaktywny - należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu, a po każdym dotknięciu okazu umyć ręce. Nie wolno dopuszczać do powstawania pyłu i jego wdychania. Minerał jest wrażliwy na ciepło i bezpośrednie światło słoneczne, które powodują utratę wody i przejście w metazeuneryt, co wiąże się z utratą przezroczystości i intensywności barwy. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnych, przezroczystych pojemnikach (np. typu "perky box"), które ograniczają emisję radonu i stabilizują wilgotność, spowalniając dehydratację. Należy go trzymać z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów.