Zellerite

Wzór chemiczny: Ca(U₆+O₂)(CO₃)₂·₅H₂O

Zelleryt to rzadki, wtórny minerał uranu o intensywnie żółtej barwie, tworzący igiełkowe kryształy i powłoki.

## Charakterystyka Zelleryt jest uwodnionym węglanem wapnia i uranylu. Występuje w postaci drobnych, igiełkowych lub włóknistych kryształów, które często tworzą promieniste agregaty, rozetki, a także naskorupienia i powłoki na skałach macierzystych. Ze względu na swoją naturę, dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są niezwykle rzadkie i małe, a minerał najczęściej obserwuje się w formie skupień. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą około 2. Ma niską gęstość, szacowaną na 2.85 g/cm³. Kryształy wykazują połysk jedwabisty lub matowy, w zależności od formy występowania. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Zelleryt charakteryzuje się intensywną, cytrynowożółtą lub kanarkowożółtą barwą. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Zelleryt został opisany po raz pierwszy w 1966 roku. Jego nazwa upamiętnia Howarda D. Zellera (1922–1964), geologa z United States Geological Survey (USGS), który jako pierwszy zebrał próbki tego minerału w 1954 roku w hrabstwie Fremont w stanie Wyoming, USA. ## Zastosowania Zelleryt, podobnie jak inne wtórne minerały uranu, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, będąc przedmiotem zainteresowania specjalistycznych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Silky
Rysa: Light yellow
Gęstość: 2.85
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi zellerytu są jego intensywnie cytrynowożółta barwa, igiełkowa lub włóknista forma kryształów tworzących promieniste agregaty oraz silna fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). Reaguje gwałtownie z kwasem solnym, wydzielając dwutlenek węgla. ## Odróżnianie od podobnych Zelleryt można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak meta-zelleryt, andersonit, liebigit czy schröckingerit. Meta-zelleryt jest produktem dehydratacji zellerytu i ma bardzo podobne właściwości. Andersonit i liebigit również silnie fluoryzują, ale krystalizują w innych układach i często tworzą bardziej ziarniste lub łuseczkowate skupienia. Dokładne rozróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Zelleryt tworzy bardzo drobne, igiełkowe kryształy wydłużone wzdłuż osi [001]. Kryształy te łączą się w promieniste, gwiaździste lub sferulityczne agregaty, a także tworzą cienkie powłoki i naskorupienia na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Zelleryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranu. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przeobrażania pierwotnych minerałów uranowych (takich jak uraninit) w środowisku bogatym w węglany. Jest minerałem stosunkowo nietrwałym, który w suchym powietrzu łatwo ulega dehydratacji, przechodząc w meta-zelleryt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak meta-zelleryt (w który się przekształca), schröckingerit, uranofan, gips, kalcyt, a także z siarką rodzimą i tlenkami żelaza (limonitem). ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania zellerytu jest jego lokalizacja odkrycia - kopalnia uranu "Lucky Mc" w rejonie Gas Hills, w hrabstwie Fremont, Wyoming, USA. Znany jest również z kilku innych miejsc w USA, m.in. w Utah i Arizonie. Poza Stanami Zjednoczonymi jego występowanie odnotowano w kopalni Svornost w Jáchymovie w Czechach.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy zellerytu to te, które wykazują dobrze uformowane, promieniste agregaty igiełkowych kryształów o intensywnej, cytrynowożółtej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą skalną oraz brak uszkodzeń delikatnych struktur. Ze względu na rzadkość, nawet niewielkie, ale dobrze wykształcone mikromonty są poszukiwane przez specjalistycznych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej klasyczne i poszukiwane okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Gas Hills w stanie Wyoming, USA. Okazy z innych lokalizacji są ekstremalnie rzadkie i stanowią dużą wartość dla zaawansowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zellerytu są niezwykle delikatne i kruche. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby usunąć luźny kurz. Należy unikać kontaktu z wodą, która może uszkodzić lub rozpuścić minerał. ## Czego unikać Zelleryt jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Należy unikać bezpośredniego światła słonecznego, które może powodować blaknięcie i dehydratację. Należy go chronić przed wszelkimi chemikaliami, kwasami i detergentami. Jako minerał uranu, jest radioaktywny i wymaga ostrożnego obchodzenia się - należy myć ręce po każdym kontakcie i unikać wdychania pyłu. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w zamkniętych, stabilnych pojemnikach (np. typu "perky box"), aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i zmianami wilgotności. Przechowywać z dala od miejsc częstego przebywania ludzi, w suchym i ciemnym miejscu. Konieczne jest wyraźne oznaczenie, że jest to minerał radioaktywny.