Zaykovite

Wzór chemiczny: Rh<sub>3</sub>Se<sub>4</sub>

Zaykovit jest niezwykle rzadkim selenkiem rodu, występującym w postaci mikroskopijnych, metalicznych ziaren w siarczkowych kominach hydrotermalnych.

## Charakterystyka Zaykovit to minerał z gromady siarczków (choć zawiera selen, a nie siarkę), będący naturalnie występującym selenkiem rodu. Tworzy niezwykle małe, anhedralne (nie wykazujące własnej formy krystalicznej) ziarna o wielkości nieprzekraczającej 150 mikrometrów. Występuje jako wrostki w innych minerałach siarczkowych. Z powodu mikroskopijnych rozmiarów, jego cechy wizualne są obserwowalne jedynie pod mikroskopem w świetle odbitym, gdzie prezentuje kremowobiałą barwę z różowawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Ze względu na ekstremalną rzadkość i mikroskopijny rozmiar kryształów, większość właściwości fizycznych zaykovitu nie została w pełni zbadana. Twardość i gęstość nie zostały zmierzone, a jedynie obliczone. Minerał jest nieprzezroczysty i wykazuje silny, metaliczny połysk. ## Barwy i odmiany Minerał ma stały skład chemiczny i nie tworzy odmian barwnych. Jego barwa w świetle odbitym jest charakterystyczna - kremowobiała z różowawym odcieniem. ## Historia i nazwa Zaykovit został odkryty w próbkach z pola siarczkowego Semenov-2 na Środkowym Grzbiecie Atlantyckim. Został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2005 roku (numer IMA2005-048). Nazwa honoruje Wiktora Władimirowicza Zajkowa (1937–2017), rosyjskiego geologa z Instytutu Mineralogii Rosyjskiej Akademii Nauk, za jego wkład w badania złóż siarczkowych na Uralu. ## Zastosowania Zaykovit nie ma żadnego zastosowania komercyjnego ani przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako jeden z najrzadszych minerałów rodu na świecie.

Właściwości

Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
9.45
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja zaykovitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga analizy metodą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS) w celu potwierdzenia składu chemicznego (obecności rodu i selenu). Pod mikroskopem w świetle odbitym charakteryzuje się kremowobiałą barwą z różowawym odcieniem i brakiem widocznego pleochroizmu czy anizotropii. ## Odróżnianie od podobnych Ze względu na występowanie w postaci drobnych wrostków, może być mylony z wieloma innymi metalicznymi minerałami, takimi jak chalkopiryt, bornit czy inne selenki. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie analizy chemicznej. ## Formy kryształów Zaykovit tworzy wyłącznie anhedralne, nieregularne ziarna i skupienia, zwykle jako wrostki w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Zaykovit powstaje w specyficznych warunkach w podmorskich kominach hydrotermalnych typu "czarny palacz" (black smoker). Krystalizuje z roztworów hydrotermalnych bogatych w metale, w tym metale z grupy platynowców, w strefach o wysokiej aktywności siarczków i selenków. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z chalkopirytem, bornitem, sfalerytem, a także z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak wasilitem (Pd,Cu)₁₆(S,Te)₇ i palladseitem (Pd₁₇Se₁₅). Zazwyczaj tworzy wrostki w chalkopirytcie. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania zaykovitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: pole hydrotermalne Semenov-2, położone na Środkowym Grzbiecie Atlantyckim (13°30.83'N, 44°58.72'W).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu z zaykovitem jest determinowana wyłącznie przez jego naukową weryfikację. Ponieważ minerał jest mikroskopijny, okazy kolekcjonerskie to fragmenty skały macierzystej (najczęściej chalkopirytu) z potwierdzoną obecnością zaykovitu. Najcenniejsze są próbki, w których ziarna zaykovitu są stosunkowo "duże" (powyżej 50 mikrometrów) i dobrze wyodrębnione, co pozwala na ich obserwację pod mikroskopem. Do okazu powinna być dołączona dokumentacja analityczna (np. zdjęcia SEM, wyniki EDS). ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa na Środkowym Grzbiecie Atlantyckim, co czyni je praktycznie niedostępnymi na rynku komercyjnym. Okazy znajdują się niemal wyłącznie w kolekcjach instytucjonalnych i badawczych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z zaykovitem, będące zazwyczaj fragmentami masywów siarczkowych, nie powinny być czyszczone na mokro. Wszelkie zanieczyszczenia należy usuwać wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza, aby nie uszkodzić delikatnych asocjacji mineralnych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, kwasami i środkami czyszczącymi. Minerały siarczkowe i selenki mogą ulegać utlenianiu w wilgotnym środowisku. Należy również unikać ultradźwięków i wysokiej temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w suchym otoczeniu, najlepiej w szczelnym pojemniku (tzw. "membrane box" lub pudełko z pochłaniaczem wilgoci). Chronić przed kurzem i bezpośrednim działaniem światła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej