Zaratite

Wzór chemiczny: Ni₂+₃CO₃(OH)₄·₄H₂O

Zaratyt to uwodniony węglan niklu, tworzący charakterystyczne, szmaragdowozielone naskorupienia i naloty na skałach serpentynitowych.

## Charakterystyka Zaratyt jest wtórnym minerałem niklu, cenionym za swój intensywny, szmaragdowozielony kolor. Najczęściej występuje w formie gładkich, lśniących naskorupień, skupień groniastych (botryoidalnych), kulistych lub w postaci nalotów i żyłek. Jego powierzchnia często przypomina emalię lub szkliwo. Rzadko tworzy widoczne gołym okiem kryształy- zazwyczaj ma postać mas mikrokrystalicznych. Jest stosunkowo lekki i miękki. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi od 3 do 3.5, co oznacza, że jest podatny na zarysowania. Połysk jest typowo szklisty, czasem lekko tłusty na świeżych powierzchniach. Minerał ten jest przezroczysty do przeświecającego, zwłaszcza w cienkich odłamkach. Gęstość waha się w przedziale 2.6-2.7 g/cm³. ## Barwy i odmiany Zaratyt charakteryzuje się jednolitą, żywą barwą, od szmaragdowozielonej po jaśniejszą, lekko żółtawą zieleń. Intensywność koloru zależy od stopnia uwodnienia i czystości chemicznej. Nie wyróżnia się odrębnych odmian barwnych ani handlowych- jego nazwa odnosi się bezpośrednio do charakterystycznego wyglądu i składu. ## Historia i nazwa Nazwa minerału została nadana na cześć hiszpańskiego polityka i dramaturga Antonio Gila y Zárate (1793-1861). Został on opisany po raz pierwszy w 1851 roku na podstawie okazów znalezionych w Galicji w Hiszpanii. ## Zastosowania Z uwagi na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, zaratyt nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast interesujący i poszukiwany kamień kolekcjonerski.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-3.5
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale green
Gęstość: 2.6-2.7
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi zaratytu są jego szmaragdowozielona barwa, szklisty połysk oraz forma występowania w postaci naskorupień i skupień groniastych. Charakterystyczna jest również jego obecność na serpentynitach i innych skałach ultrazasadowych. Reakcja z kwasem (burzenie) oraz jasnozielona rysa są dodatkowymi wskaźnikami. ## Odróżnianie od podobnych Zaratyt bywa mylony z innymi zielonymi minerałami wtórnymi: - **Garnieryt/Pimelit**: Mieszaniny krzemianów niklu o podobnej barwie i genezie. Zazwyczaj mają jednak bardziej matowy lub woskowy połysk i nie reagują z kwasami. - **Malachit**: Ma podobne formy groniaste, ale jego zieleń ma inny, zwykle bardziej pasemkowany odcień. Jest znacznie gęstszy, a przede wszystkim związany jest ze strefami utleniania złóż miedzi, a nie niklu. - **Annabergit**: Arsenian niklu, który może mieć podobny kolor, ale częściej tworzy skupienia igiełkowe lub naloty o bardziej "pylistym" wyglądzie. ## Formy kryształów Zaratyt występuje niemal wyłącznie w postaci agregatów mikrokrystalicznych. Tworzy naskorupienia, naloty, formy stalaktytowe i groniaste (botryoidalne). Pojedyncze, izometryczne kryształy są niezwykle rzadkie i osiągają jedynie mikroskopijne rozmiary.

Środowisko występowania

## Geneza Zaratyt jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach wietrzenia (utleniania) skał ultrazasadowych, takich jak serpentynity, perydotyty czy dunity. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych, bogatych w nikiel minerałów siarczkowych (np. pentlandyt, milleryt) lub krzemianów (oliwin) pod wpływem wód bogatych w dwutlenek węgla. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami skał, na których powstaje, takimi jak serpentyn, chromit, magnetyt i brucyt. Towarzyszą mu również inne minerały niklu, np. milleryt, heazlewoodyt czy reevesyt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. przylądek Ortegal w Galicji (Hiszpania), gdzie został odkryty. Bardzo cenione okazy pochodzą z Heazlewood na Tasmanii (Australia). Inne znane lokalizacje to wyspa Unst na Szetlandach (Szkocja), Kraubath w Austrii, dolina Val Malenco we Włoszech oraz niektóre wystąpienia w Pensylwanii i Maryland (USA).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy zaratytu charakteryzują się intensywną, głęboką szmaragdowozieloną barwą i dużym połyskiem. Ważna jest grubość i rozległość naskorupienia na skale macierzystej (matriksie). Atrakcyjność podnoszą dobrze wykształcone, nieuszkodzone formy groniaste. Kontrastujący kolorystycznie matriks, np. czarny chromit, może znacznie podnieść wartość wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się złoża w Heazlewood na Tasmanii. Okazy stamtąd wyróżniają się wyjątkowo żywym kolorem i często pokrywają znaczne powierzchnie skały. Historyczne znaczenie mają również stanowiska w Hiszpanii i Austrii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zaratytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne naskorupienia. ## Czego unikać Zaratyt jest węglanem, dlatego gwałtownie reaguje z kwasami (np. solnym), ulegając rozpuszczeniu. Jako minerał uwodniony jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego odwodnienie, a w konsekwencji zmianę barwy i struktury. Należy chronić go przed zarysowaniem, ponieważ jest stosunkowo miękki. Długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne może prowadzić do blaknięcia. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy zaratytu najlepiej przechowywać w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Warto odizolować go od twardszych minerałów, które mogłyby go zarysować.