Zanelliite

Wzór chemiczny: Pb²⁺Cu²⁺₉[As⁵⁺O₃.₅(OH)₀.₅]₂(As⁵⁺O₄)₂(OH)₉(H₂O)₃

Zanelliit to bardzo rzadki, turkusowo-zielony arsenian ołowiu i miedzi, tworzący mikroskopijne, listewkowe kryształy.

## Charakterystyka Zanelliit jest uwodnionym arsenianem ołowiu i miedzi, należącym do minerałów bardzo rzadkich. Występuje w postaci mikroskopijnych, wydłużonych kryształów o listewkowym kształcie, które tworzą niewielkie, promieniste agregaty lub rozetki. Jego charakterystyczną cechą jest intensywna, turkusowo-zielona barwa. Ze względu na rozmiary kryształów, do jego obserwacji niezbędne jest użycie powiększenia. ## Właściwości fizyczne Kryształy zanelliitu są przezroczyste i wykazują szklisty połysk. Twardość minerału w skali Mohsa wynosi około 3,5, co klasyfikuje go jako minerał stosunkowo miękki. Jego gęstość jest znaczna i wynosi 4,425 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitym, turkusowo-zielonym kolorze. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Zanelliit został uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2003 roku. Jego nazwa honoruje Pierfranco Zanettiego (ur. 1944), włoskiego kolekcjonera minerałów i współzałożyciela Muzeum Mineralogicznego w Sondrio we Włoszech, w uznaniu jego wkładu w mineralogię. ## Zastosowania Zanelliit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako bardzo rzadki i unikatowy okaz mineralogiczny.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5-0
Połysk: Szklisty
Rysa: jasnozielona
Gęstość: 4.425
Łupliwość: {100}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi zanelliitu są jego turkusowo-zielona barwa, tworzenie drobnych, listewkowych kryształów zebranych w promieniste agregaty oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym. Ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Zanelliit może być mylony z innymi wtórnymi, zielonymi lub niebieskimi minerałami miedzi, takimi jak auriichalcyt, rosasyt czy inne rzadkie arseniany. Odróżnienie go na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwe i wymaga specjalistycznych badań. Kluczowe jest powiązanie z lokalizacją typową i współwystępującymi minerałami. ## Formy kryształów Zanelliit krystalizuje w formie bardzo małych, listewkowych lub igiełkowych kryształów, które często układają się w promieniste lub gwiaździste skupienia i rozetki. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie.

Środowisko występowania

## Geneza Zanelliit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców. Tworzy się w szczelinach i pustkach skał metamorficznych (np. kwarcytów), w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów zawierających miedź, ołów i arsen. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi arsenianami i minerałami wtórnymi. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie kwarcu, cafarsytu, arsentsumebitu, bayldonitu, duftytu, cornwallitu, olivenitu, agardytu-(Y), a także tennantytu-(Zn) i chalkopirytu jako minerałów pierwotnych. ## Lokalizacje Zanelliit jest minerałem ekstremalnie rzadkim, znanym jedynie z dwóch sąsiadujących ze sobą stanowisk w Szwajcarii, które stanowią jego lokalizację typową: Grosses Chalttal i Hochmättli w rejonie Mürtschenalp (kanton Glarus). Są to jedyne potwierdzone miejsca występowania tego minerału na świecie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał typu "micromount", o jakości okazu decyduje przede wszystkim bogactwo i estetyka agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są próbki z wyraźnymi, dobrze uformowanymi rozetkami lub promienistymi skupieniami o intensywnej, turkusowo-zielonej barwie. Ważna jest również wielkość tych agregatów oraz ich kontrastowe umiejscowienie na skale macierzystej (matriksie). Czystość okazu, czyli brak uszkodzeń delikatnych kryształów, jest kluczowa. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów zanelliitu jest jego lokalizacja typowa w rejonie Mürtschenalp w Szwajcarii. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim próbki pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zanelliitu są niezwykle delikatne i małe. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Minerał należy chronić przed kwasami, detergentami i innymi środkami chemicznymi. Jako minerał stosunkowo miękki, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Należy unikać ultradźwięków oraz gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi. Ekspozycja powinna odbywać się z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.