Żabińskiite

Wzór chemiczny: Ca[Al<sub>0.5</sub>(Ta<sup>5+</sup>,Nb<sup>5+</sup>)<sub>0.5</sub>](SiO<sub>4</sub>)O

Żabińskiit to rzadki minerał z grupy tytanitu, będący wapniowo-glinowym krzemianem tantalu i niobu, nazwany na cześć polskiego mineraloga Witolda Żabińskiego.

## Charakterystyka Żabińskiit jest minerałem należącym do grupy tytanitu. Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub słupkowe kryształy, zazwyczaj o rozmiarach nieprzekraczających 0.3 mm. Najczęściej występuje w postaci pojedynczych, rozproszonych ziaren w skale macierzystej. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, wiele właściwości fizycznych nie zostało precyzyjnie określonych. Twardość w skali Mohsa szacuje się na 5 do 6. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 4.35 g/cm³. ## Barwy i odmiany Obserwowane kryształy żabińskiitu są bezbarwne lub mają bladożółty odcień. Nie wyróżniono żadnych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2012 roku (IMA2012-057). Jego nazwa honoruje profesora Witolda Żabińskiego (1929–2009), wybitnego polskiego mineraloga i geochemika z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, za jego wkład w mineralogię Polski. ## Zastosowania Żabińskiit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
4.35
Łupliwość
Good on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja żabińskiitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Wymaga to analizy chemicznej (np. mikrosonda elektronowa - EDS/WDS) w celu potwierdzenia obecności wapnia, glinu, tantalu, niobu i krzemu w odpowiednich proporcjach. Potwierdzenie struktury krystalicznej uzyskuje się metodami dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy tytanitu, takimi jak tytanit (sfen) czy natrotitanit, a także z innymi drobnymi, bezbarwnymi lub żółtawymi minerałami występującymi w podobnym środowisku. Pewne odróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie składu chemicznego. ## Formy kryształów Żabińskiit tworzy drobne, tabliczkowe lub krótkosłupkowe kryształy o przekroju zbliżonym do rombu. Występują jako pojedyncze, euhedralne (dobrze wykształcone) ziarna rozproszone w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Żabińskiit powstaje w warunkach hydrotermalnych, w obrębie zmienionych pegmatytów granitowych. W miejscu odkrycia (kopalnia Tanco) występuje w późnych, metasomatycznych strefach bogatych w cez, lit i tantal, które przecinają skały amfibolitowe. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z kwarcem, mikroklinem, albitem, berylem, pollucytem, litiofilitem, lepidolitem, tantalitem-(Mn), simpsonitem, mikrolitem, wodginitą oraz apatytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania żabińskiitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Tanco, położona nad jeziorem Bernic w prowincji Manitoba w Kanadzie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał typu "micromount", o wartości decyduje przede wszystkim pewność identyfikacji oraz jakość samego kryształu. Najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi, nieuszkodzonymi kryształami, które są wyraźnie widoczne na tle skały macierzystej. Ze względu na bezbarwną naturę, kolor nie jest głównym kryterium. Kluczowa jest asocjacja z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kopalnia Tanco w Kanadzie. Materiał z tej lokalizacji jest ekstremalnie trudny do zdobycia i pojawia się na rynku kolekcjonerskim sporadycznie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Z uwagi na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, okazy żabińskiitu osadzone w skale macierzystej nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie. Zaleca się jedynie usuwanie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z jakimikolwiek chemikaliami, w tym kwasami i zasadami. Nie należy poddawać okazów działaniu ultradźwięków. Chronić przed wysoką temperaturą i gwałtownymi jej zmianami. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamykanym pudełku typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i bezpośrednim światłem słonecznym. Najlepiej przechowywać je w oryginalnej skale (matrycy).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej