Yuksporite

Wzór chemiczny: K<sub>4</sub>(Ca,Na)<sub>14</sub>(Sr,Ba)<sub>2</sub>(&#9744;,Mn<sup>2+</sup>,Fe<sup>3+</sup>)(Ti<sup>4+</sup>,Nb<sup>5+</sup>)<sub>4</sub>(O,OH)<sub>4</sub>(Si<sub>6</sub>O<sub>17</sub>)<sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>3</sub>(H<sub>2</sub>O,OH)<sub>3</sub>

Juksporyt to rzadki krzemian o złożonym składzie chemicznym, tworzący włókniste lub łuskowate agregaty o jedwabistym połysku i różowej, żółtej lub brązowej barwie.

## Charakterystyka Juksporyt jest złożonym krzemianem inosylicatowym z grupy umbitów, występującym w ultra-alkalicznych masywach skalnych. Tworzy charakterystyczne skupienia o budowie promienisto-włóknistej, splątano-włóknistej, łuskowatej lub ziarnistej. Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny, a okazy często wykazują jedwabisty połysk na powierzchniach włókien. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą około 5 w skali Mohsa. Ma jedwabisty, a na świeżych przełamach szklisty połysk. Jest minerałem przeświecającym, rzadziej nieprzezroczystym. Jego gęstość waha się w przedziale 2.83 - 3.05 g/cm³. ## Barwy i odmiany Juksporyt najczęściej przybiera barwy od różowej i różowo-żółtej do czerwono-brązowej. Spotykane są również okazy bladożółte lub prawie bezbarwne. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1923 roku przez Aleksandra Fersmana, pochodzi od miejsca jego odkrycia - góry Jukspor (Yukspor) w masywie Chibin na Półwyspie Kolskim w Rosji. Jest to jego lokalizacja typowa. ## Zastosowania Juksporyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako kamień kolekcjonerski ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną strukturę i ograniczone występowanie.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Jedwabisty, Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.83-3.05
Łupliwość
Dobra wg {100} i {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Juksporyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej, promienisto-włóknistej lub splątanej strukturze i jedwabistym połysku. Różowa lub żółtawo-brązowa barwa w połączeniu z występowaniem w alkalicznych pegmatytach nefelinowych jest silną wskazówką diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Juksporyt bywa mylony z innymi włóknistymi minerałami z Chibin, takimi jak tinaksyt czy charoit (choć charoit ma inną, fioletową barwę i pochodzi z innego masywu). Od tinaksytu, który często współwystępuje i ma podobny pokrój, odróżnia go zazwyczaj bardziej różowy odcień (tinaksyt jest częściej pomarańczowo-brązowy) i brak charakterystycznego dla tinaksytu pleochroizmu. Ostateczne rozróżnienie wymaga jednak zaawansowanych analiz, np. XRD. ## Formy kryształów Kryształy są niezwykle rzadkie i mają pokrój tabliczkowy lub listewkowy. Zazwyczaj tworzy agregaty promienisto-włókniste, splątano-włókniste, łuskowate, a także masywne, ziarniste skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Juksporyt jest minerałem hydrotermalnym, typowym dla wysokoalkalicznych, zróżnicowanych kompleksów intruzywnych. Powstaje w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych przecinających sjenity nefelinowe i skały z nimi związane. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami pegmatytów alkalicznych. Do jego najczęstszych asocjacji należą: mikroklin, nefelin, egiryn, lamprofyllit, eudialit, tytanit, pectolit, a także tinaksyt, raswumit i wadeit. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowiska juksporytu znajdują się w Rosji, w masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim. Są to przede wszystkim masyw Chibin (góry Jukspor, Ewesłogczorr, Raswumczorr) oraz, w mniejszym stopniu, masyw Łowozierski. Poza Rosją jego występowanie odnotowano w Kanadzie (Mont Saint-Hilaire, Quebec).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi agregatami o intensywnej, różowej barwie i silnym jedwabistym połysku. Duże, bogate skupienia juksporytu wrostłe w skałę macierzystą (matriksie), często w towarzystwie innych rzadkich minerałów z Chibin (np. eudialitu), osiągają wyższe ceny. Czystość nie jest kluczowym kryterium, liczy się forma i estetyka agregatu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy pochodzą z lokalizacji typowej - masywu Chibin na Półwyspie Kolskim w Rosji. Materiał z tego regionu jest uważany za klasyczny i stanowi wzorzec dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy juksporytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można użyć sprężonego powietrza. Z uwagi na jego włóknistą naturę, mycie w wodzie, zwłaszcza pod ciśnieniem, jest niewskazane, gdyż może uszkodzić delikatne agregaty. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się wodę destylowaną i bardzo delikatne osuszanie. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi środkami chemicznymi, które mogą reagować ze złożonym składem minerału. Nie należy go czyścić ultradźwiękami. Mimo iż nie jest szczególnie wrażliwy na światło, długotrwała ekspozycja na bezpośrednie działanie promieni słonecznych może nie być wskazana. Jest kruchy i wrażliwy na uderzenia. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Delikatne, włókniste agregaty wymagają szczególnej ostrożności i powinny być umieszczone na miękkim podłożu, z dala od wibracji.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej