Yukonite

Wzór chemiczny: Ca₇Fe₃+₁₅(As₅+O₄)₉O₁₆·₂₅H₂O

Jukonit to rzadki, uwodniony arsenian wapnia i żelaza, tworzący amorficzne, żywicowate masy o czerwonobrązowej do czarnej barwie.

## Charakterystyka Jukonit jest amorficznym (bezpostaciowym) minerałem z grupy arsenianów, co oznacza, że nie tworzy regularnych kryształów. Występuje w postaci mas, skorup i skupień o wyglądzie przypominającym żywicę lub szkło. Jego powierzchnia jest często nierówna, guzkowata lub ziemista. Ze względu na swoją bezpostaciową naturę, jego właściwości mogą być zmienne. ## Właściwości fizyczne Jako minerał amorficzny, jukonit nie wykazuje łupliwości. Jego przełam jest muszlowy do nierównego. Twardość w skali Mohsa jest niska i wynosi od 2 do 3, co oznacza, że jest minerałem miękkim. Połysk jest charakterystyczny, szklisty do żywicznego, czasami matowy w skupieniach ziemistych. Jest minerałem stosunkowo lekkim. ## Barwy i odmiany Jukonit przyjmuje barwy od czerwonobrązowej, przez ciemnobrązową, aż do niemal czarnej. Cienkie odłamki minerału mogą przeświecać na czerwono. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - dystryktu Jukon w Kanadzie. Został opisany po raz pierwszy przez geologa i chemika George'a Christiana Hoffmanna w 1906 roku, chociaż pierwotnie został zebrany przez Roberta G. McConnella w 1891 roku w kopalni Daulton w pobliżu Windy Arm, Tagish Lake. Przez wiele lat jego status jako odrębnego gatunku mineralnego był kwestionowany, jednak Międzynarodowa Asocjacja Mineralogiczna (IMA) potwierdziła jego status w 2022 roku, redefiniując jednocześnie jego wzór chemiczny.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: Yellow-brown
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal to uneven
Przezroczystość: Translucent to opaque
Układ krystaliczny: Amorphous

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jukonit rozpoznaje się po jego amorficznej, żywicowatej lub szklistej formie, czerwonobrązowej do czarnej barwie oraz niskiej twardości. Charakterystyczny jest również jego przełam muszlowy i szklisto-żywiczny połysk. Występuje w strefach utleniania złóż kruszcowych bogatych w arsen. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi amorficznymi arsenianami żelaza, takimi jak pitticyt czy farmakosyderyt (w formach bezpostaciowych), a także z niektórymi tlenkami żelaza (np. goethytem w formach naciekowych) lub krzemianami. Ostateczne odróżnienie często wymaga analizy chemicznej (EDS) w celu potwierdzenia obecności wapnia, żelaza i arsenu w odpowiednich proporcjach. Od goethytu odróżnia go niższa twardość i często bardziej żywiczny wygląd. ## Formy kryształów Jako minerał amorficzny, jukonit nie tworzy kryształów. Występuje wyłącznie w postaci bezpostaciowych mas, skupień nerkowatych, groniastych, skorup, żyłek lub jako materiał ziemisty.

Środowisko występowania

## Geneza Jukonit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców bogatych w arsen, zwłaszcza arsenopirytu. Tworzy się w wyniku reakcji bogatych w arsen roztworów z minerałami zawierającymi żelazo i wapń w warunkach niskich temperatur. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstaje, czyli z arsenopirytem, a także z innymi wtórnymi arsenianami, takimi jak skorodyt, farmakosyderyt, symplezyt. Może towarzyszyć mu również goethyt, jarosyt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska jukonitu znajdują się w Kanadzie, w dystrykcie Jukon (kopalnie Daulton i Venus, Tagish Lake). Znany jest również z historycznych kopalń srebra i kobaltu w rejonie Jáchymova i Cínovca w Czechach, a także z Saksonii w Niemczech (np. Schneeberg). Występuje również w kopalniach rejonu Lavrion w Grecji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska jukonitu zależy głównie od formy i estetyki jego skupień. Najbardziej cenione są okazy o wyraźnej, groniastej lub nerkowatej budowie i intensywnym, żywicznym połysku. Ważna jest również wielkość okazu oraz kontrastujące połączenie z innymi minerałami, np. z kwarcem lub skorodytem. Czystość nie jest kluczowym kryterium, ponieważ minerał ten jest z natury nieprzezroczysty. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Jukonie w Kanadzie. Historyczne okazy z europejskich stanowisk, takich jak Jáchymov (Czechy) czy Schneeberg (Niemcy), są również wysoko cenione ze względu na ich znaczenie naukowe i historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Jukonit jest minerałem bardzo delikatnym i potencjalnie wrażliwym na wodę. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. W razie konieczności można użyć bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu na sucho. Należy unikać wody, a zwłaszcza gorącej, która może uszkodzić okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał jest miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i wibracjami. Jako minerał uwodniony, jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności - wysoka temperatura może spowodować utratę wody i jego rozpad. ## Przechowywanie Okazy jukonitu najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętym pudełku klaserowym, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, źródeł ciepła i gwałtownych zmian wilgotności. Warto odizolować go od twardszych minerałów, aby uniknąć zarysowań.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej