Yttrotungstite-(Y)

Wzór chemiczny: Y(W<sup>6+</sup>,Fe<sup>3+</sup>,Si,Al,Ti<sup>4+</sup>)<sub>2</sub>(O,OH,H<sub>2</sub>O)<sub>9</sub>

Itrorotungstyt-(Y) to rzadki, wtórny minerał wolframu i itru, tworzący mikroskopijne, żółte do brązowych kryształy i naloty.

## Charakterystyka Itrorotungstyt-(Y) jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż wolframu. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 0.5 mm długości. Najczęściej tworzy ziemiste lub proszkowe skupienia, naloty i powłoki na innych minerałach, zwłaszcza na ferbercie i szelicie. Jego barwa waha się od kanarkowożółtej, przez żółtobrązową, do brązowej. ## Właściwości fizyczne Kryształy itrorotungstytu-(Y) wykazują połysk określany jako diamentowy do żywicznego, natomiast jego ziemiste skupienia są matowe. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, jego właściwości fizyczne, takie jak twardość, są trudne do precyzyjnego zmierzenia. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 6.35 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie posiada nazwanych odmian. Jego kolorystyka jest jednolita i obejmuje odcienie żółci i brązu, od kanarkowożółtej po ciemnobrązową. Zabarwienie jest cechą charakterystyczną, związaną z jego składem chemicznym. ## Historia i nazwa Itrorotungstyt-(Y) został po raz pierwszy opisany w 1927 roku przez A. Scrivenora na podstawie materiału z kopalni Kramat Pulai w stanie Perak w Malezji. Nazwa nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji itru (Yttrium) i wolframu (Tungsten). Przyrostek -(Y) został dodany w 1987 roku przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA), aby formalnie wskazać itr jako dominujący pierwiastek ziem rzadkich w tym minerale, zgodnie z obowiązującymi zasadami nazewnictwa.

Właściwości

Twardość Mohsa
1
Połysk
Adamantine
Rysa
Yellow
Gęstość
6.35
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Itrorotungstyt-(Y) jest rozpoznawany na podstawie swojego charakterystycznego, kanarkowożółtego do brązowego koloru, ziemistego lub proszkowego wyglądu oraz występowania jako produkt utleniania minerałów wolframu. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i analiza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi minerałami wolframu o żółtym zabarwieniu, takimi jak tungstyt (WO₃·H₂O) czy ferritungstyt. Tungstyt jest zazwyczaj bardziej czysto żółty i ma inny skład chemiczny (brak itru). Rozróżnienie od tych minerałów w sposób pewny jest możliwe jedynie za pomocą analizy laboratoryjnej. ## Formy kryształów Tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy o pokroju listewkowym, często zgrupowane w rozetkowe lub promieniste agregaty. Najczęściej jednak występuje w formie ziemistych, pylastych lub proszkowych nalotów i mas.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w wyniku wietrzenia i utleniania pierwotnych minerałów wolframu, takich jak wolframit (szczególnie jego bogata w żelazo odmiana - ferberyt) oraz szelit. Formuje się w warunkach bliskich powierzchni ziemi, w strefach utlenionych złóż hydrotermalnych i pegmatytów zawierających wolfram. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje, czyli ferberytem i szelitem. Towarzyszą mu również inne minerały wtórne, takie jak tungstyt, kwarc, hematyt, goethyt oraz różne minerały ilaste. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzi materiał typowy, to kopalnia Kramat Pulai w Kinta, w stanie Perak w Malezji. Inne potwierdzone lokalizacje to m.in. kopalnia Hemerdon w Devon, Anglia; kopalnia La Bellière we Francji; oraz niektóre złoża w regionie Kiwira w Tanzanii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów itrorotungstytu-(Y) zależy przede wszystkim od intensywności i nasycenia żółtej barwy oraz bogactwa nalotu na matrycy. Ponieważ kryształy są mikroskopijne, okazy z widocznymi (pod dużym powiększeniem) agregatami krystalicznymi lub rozetkami są znacznie bardziej cenione niż czysto ziemiste naloty. Kontrast z ciemną matrycą (np. ferberytem) również podnosi wartość wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Kramat Pulai w Malezji, które są historycznie najważniejsze. Materiał z angielskiej kopalni Hemerdon jest również spotykany w kolekcjach specjalistycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy itrorotungstytu-(Y) są niezwykle delikatne i zwykle występują jako mikroskopijne naloty. Nie zaleca się czyszczenia mechanicznego ani chemicznego. Jeśli konieczne jest usunięcie kurzu, należy użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości lub bardzo miękkiego pędzelka, postępując z najwyższą ostrożnością. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami, które mogą rozpuścić lub uszkodzić ten minerał. Skupienia ziemiste są kruche i podatne na ścieranie. Należy chronić okazy przed wibracjami, wstrząsami i bezpośrednim kontaktem fizycznym. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać wyłącznie w stabilnych, zamykanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Nie wymagają one specjalnych warunków dotyczących światła czy wilgotności, jednak standardowe warunki kolekcjonerskie (stabilna temperatura i niska wilgotność) są zalecane.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej