Yttrocrasite-(Y)

Wzór chemiczny: (Y,Th<sup>4+</sup>,Ca,U<sup>6+</sup>,U<sup>4+</sup>)(Ti<sup>4+</sup>,Fe<sup>3+</sup>)<sub>2</sub>(O,OH)<sub>6</sub>

Ittrokrasyt-(Y) to rzadki, radioaktywny minerał tlenkowy zawierający itr i tytan, tworzący czarne, żywiczne masy i pryzmatyczne kryształy.

## Charakterystyka Ittrokrasyt-(Y) jest złożonym tlenkiem, należącym do grupy euksenitu. Występuje w formie wydłużonych, pryzmatycznych kryształów o kwadratowym przekroju, często zakończonych piramidami. Tworzy również skupienia ziarniste i masywne. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, o czarnej lub brązowoczarnej barwie i smolistym (żywicznym) do szklistego połysku. Ze względu na zawartość toru i uranu minerał ten jest silnie radioaktywny. Z czasem ulega metamiktyzacji, czyli zniszczeniu swojej sieci krystalicznej na skutek własnego promieniowania, co prowadzi do utraty pierwotnej struktury i zmiany właściwości fizycznych. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5-6.5 w skali Mohsa i znaczną gęstością, wynoszącą od 4.8 do 5.5 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ciężkie pierwiastki. Połysk jest żywiczny do niemal metalicznego na świeżych powierzchniach. Przełam jest muszlowy do nierównego. Jest kruchy. ## Barwy i odmiany Ittrokrasyt-(Y) występuje w jednolitych barwach - od brązowoczarnej do całkowicie czarnej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1906 roku przez Williama E. Hiddena i Charlesa H. Warrena, nawiązuje do jego składu chemicznego oraz budowy. Pierwszy człon, "yttro-", pochodzi od pierwiastka itru (Y), a drugi, "-crasite" (z greckiego κρᾶσις - "mieszanina"), odnosi się do złożonego składu chemicznego. Przyrostek "-(Y)" został dodany później zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów ziem rzadkich, wskazując na dominujący pierwiastek w tej grupie. Minerał został odkryty w kopalni skaleni w Burnet County w Teksasie, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i radioaktywność, ittrokrasyt-(Y) nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach, minerałach pegmatytowych lub minerałach radioaktywnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5 - 6.5
Połysk
Żywiczny do smolistego
Rysa
Brązowoszara do czarnej
Gęstość
4.8 - 5.5
Łupliwość
Niewyraźna/Brak
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną ittrokrasytu-(Y) jest jego silna radioaktywność, którą można łatwo wykryć za pomocą licznika Geigera. Inne cechy pomocne w identyfikacji to czarna barwa, żywiczny połysk, duża gęstość, pryzmatyczny pokrój kryształów oraz występowanie w pegmatytach granitowych. Minerał jest często metamiktyczny, co oznacza, że jego wewnętrzna struktura krystaliczna została zniszczona przez własne promieniowanie. ## Odróżnianie od podobnych Ittrokrasyt-(Y) można pomylić z innymi czarnymi, radioaktywnymi minerałami z pegmatytów, takimi jak euksenit, samarskit, fergusonit czy uraninit. Euksenit-(Y) ma bardzo podobne właściwości, a pewne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej (EDS/WDS) lub rentgenowskiej (XRD), zwłaszcza że ittrokrasyt-(Y) jest często z nim zrośnięty. Samarskit i fergusonit mają zazwyczaj bardziej szklisty lub metaliczny połysk. Uraninit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc sześcienne kryształy, i jest znacznie gęstszy. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj pryzmatyczne, wydłużone wzdłuż osi [001], o przekroju zbliżonym do kwadratu. Często wykazują proste zakończenia lub są zakończone ścianami piramid. Występuje również w postaci skupień ziarnistych lub nieregularnych mas wrośniętych w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Ittrokrasyt-(Y) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z resztkowych, bogatych w pierwiastki ziem rzadkich, tytan, niob, tor i uran stopów. Powstaje w pegmatytach granitowych, zwłaszcza tych o charakterze syenitowym i nefelinowo-syenitowym. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak kwarc, mikroklin, albit, biotyt, muskowit. Jego bezpośrednimi towarzyszami są często inne rzadkie minerały, w tym cyrkon, euksenit-(Y), fergusonit-(Y), allanit, gadolinit, monacyt, torianit i uraninit. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska występowania ittrokrasytu-(Y) to: - **USA**: Burnet County i Llano County w Teksasie (miejsce odkrycia); Jefferson County w Kolorado. - **Norwegia**: Okręg Vest-Agder, szczególnie w okolicach Iveland i Evje og Hornnes, znanych z licznych pegmatytów granitowych. - **Szwecja**: Kopalnia Ytterby niedaleko Sztokholmu, historyczne miejsce odkrycia wielu pierwiastków ziem rzadkich.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnym, pryzmatycznym pokroju. Połysk i wielkość kryształu również odgrywają istotną rolę. Okazy z widocznymi zrostami z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak euksenit, na dobrze zdefiniowanej matrycy skalnej (np. na kwarcu lub skaleniu) są wyżej oceniane niż izolowane, obtoczone fragmenty. Ze względu na metamiktyzację, okazy zachowujące przynajmniej częściowo swoją pierwotną strukturę krystaliczną są rzadsze i bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej znane okazy pochodzą z lokalizacji w Teksasie (USA), skąd minerał został po raz pierwszy opisany. Wysokiej jakości kryształy znajdowano również w pegmatytach w Norwegii, w rejonie Iveland. Okazy z tych historycznych stanowisk są szczególnie poszukiwane przez kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów ittrokrasytu-(Y) generalnie nie należy czyścić na mokro. Wszelkie zanieczyszczenia, takie jak kurz, najlepiej usuwać za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Kontakt z wodą jest niewskazany. ## Czego unikać Jako minerał radioaktywny, wymaga szczególnej ostrożności. Należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu ze skórą i bezwzględnie unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy jego kruszeniu. Nie należy go podgrzewać ani poddawać działaniu chemikaliów. Przechowywać z dala od materiałów wrażliwych na promieniowanie. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w zamkniętych, ołowianych lub wykonanych z grubego szkła pojemnikach, aby zminimalizować emisję promieniowania. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony jako materiał radioaktywny. Należy go trzymać z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, a zwłaszcza sypialni i salonów. Nie powinien być eksponowany w otwartych gablotach.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej