Yttrocolumbite-(Y)

Wzór chemiczny: (Y,U<sup>6+</sup>,Fe<sup>2+</sup>)(Nb<sup>5+</sup>,Ta<sup>5+</sup>)O<sub>4</sub>

Ittrokolumbit-(Y) to rzadki, czarny minerał tlenkowy zawierający niob, tantal i itr, występujący w granitowych pegmatytach.

## Charakterystyka Ittrokolumbit-(Y) jest złożonym tlenkiem niobu, tantalu i itru, należącym do grupy euksenitu. Tworzy słabo wykształcone, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, często o zaokrąglonych krawędziach. Zazwyczaj występuje w formie wrosłych w skałę skupień o nieregularnym kształcie. Jest minerałem nieprzezroczystym, o smolistej lub prawie metalicznej czarnej barwie. Ze względu na zawartość uranu jest minerałem promieniotwórczym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5-6.5 w skali Mohsa i znaczną gęstością, wynoszącą od 4.8 do 5.9 g/cm³, w zależności od składu chemicznego, zwłaszcza proporcji tantalu do niobu. Ma połysk smolisty, tłusty, do niemal metalicznego. Jest kruchy, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. ## Barwy i odmiany Ittrokolumbit-(Y) jest zazwyczaj czarny, czasami z odcieniem brązowawym lub szarawym. Jego rysa jest ciemnobrązowa do czarnej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji itru (Yttro-) oraz podobieństwa do kolumbitu (-columbite). Człon -(Y) został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów ziem rzadkich, wskazując na itr jako dominujący pierwiastek na określonej pozycji w strukturze krystalicznej. Minerał był znany od XIX wieku, ale jego status i nazwa były przedmiotem dyskusji i redefinicji. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, ittrokolumbit-(Y) nie ma zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach ziem rzadkich, minerałach pegmatytowych oraz minerałach promieniotwórczych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6.5
Połysk
Smolisty do metalicznego
Rysa
Ciemnobrązowa do czarnej
Gęstość
4.8-5.9
Łupliwość
Niedoskonała wg {010}
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ittrokolumbit-(Y) rozpoznaje się po czarnej barwie, smolistym połysku, dużej gęstości oraz silnej radioaktywności, którą można zmierzyć za pomocą licznika Geigera. Występuje w charakterystycznym środowisku pegmatytów granitowych. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kolumbit, tantal, samarskit, euksenit czy uraninit. Od kolumbitu i tantalitu odróżnia go często słabiej wykształcona forma krystaliczna i wyższa radioaktywność. Rozróżnienie od samarskitu i euksenitu jest bardzo trudne bez zaawansowanych analiz chemicznych (XRD, EDS), ponieważ minerały te mają podobne właściwości fizyczne i skład. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie i zazwyczaj słabo wykształcone, o pokroju tabliczkowym lub krótkopryzmatycznym. Najczęściej tworzy nieregularne, wtopione w skałę masy i ziarniste skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał akcesoryczny, powstający w późnych stadiach krystalizacji magmy w granitowych pegmatytach, szczególnie tych wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich (REE), niob, tantal i uran. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak albit, mikroklin, kwarc, muskowit, biotyt, a także z innymi minerałami ziem rzadkich i niobu/tantalu, np. samarskitem, euksenitem, monacytem, ksenotymem, cyrkonem i fergusonitem. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska ittrokolumbitu-(Y) znajdują się w Norwegii (Iveland, Evje og Hornnes), Szwecji (Ytterby, skąd pochodzi nazwa itru), Rosji (Góry Ilmeńskie na Uralu), USA (Kolorado, Teksas) oraz w pegmatytach Madagaskaru.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrokrawędzistymi kryształami, co jest dla tego minerału rzadkością. Ważna jest również wielkość kryształów oraz ich umiejscowienie na estetycznej matrycy skalnej, np. na białym alicie lub kwarcu. Potwierdzona analitycznie lokalizacja pochodzenia, zwłaszcza klasyczna (np. Ytterby), znacząco podnosi wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy ze Skandynawii, zwłaszcza z Norwegii i Szwecji, które są historycznymi lokalizacjami dla wielu minerałów ziem rzadkich.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Jako minerał promieniotwórczy, wymaga ostrożnego obchodzenia się. Należy unikać długotrwałej ekspozycji z bliskiej odległości i bezwzględnie unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy uszkodzeniu okazu. Nie należy go podgrzewać ani poddawać działaniu kwasów. Przechowywać z dala od materiałów wrażliwych na promieniowanie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie w osobnych, ołowianych lub wykonanych z grubego szkła pojemnikach, z dala od innych minerałów, aby uniknąć ich uszkodzenia przez promieniowanie. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony jako zawierający materiał radioaktywny. Należy go trzymać w miejscu z dobrą wentylacją, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej