Yttrialite-(Y)

Wzór chemiczny: Y<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>

Krzemian itru i pierwiastków ziem rzadkich, znajdowany w pegmatytach, często w formie metamiktycznej z powodu wewnętrznej radioaktywności.

## Charakterystyka Yttrialit-(Y) jest krzemianem itru, należącym do grupy sorokrzemianów. Najczęściej występuje w formie bezpostaciowych, zbitych lub ziarnistych mas, rzadko tworząc niedoskonale wykształcone, pryzmatyczne kryształy. Jego powierzchnia jest zazwyczaj pokryta żółtawą, pomarańczową lub brązowawą skorupą alteracyjną, będącą produktem wietrzenia. Sam minerał ma barwę od oliwkowozielonej, przez szarozieloną, niebieskoszarą, aż po brązowoczarną. Jest minerałem metamiktycznym, co oznacza, że jego wewnętrzna struktura krystaliczna została zniszczona przez promieniowanie pochodzące od obecnych w jego składzie pierwiastków promieniotwórczych, głównie toru i uranu. ## Właściwości fizyczne Twardość yttrialitu-(Y) w skali Mohsa wynosi 5.5 do 6.5. Charakteryzuje się połyskiem szklistym, a na powierzchniach przełamu często tłustym lub żywicznym. Jest minerałem od przeświecającego do nieprzezroczystego. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i waha się od 4.3 do 4.8 g/cm³, przy czym niższe wartości są typowe dla okazów w zaawansowanym stanie metamiktyzacji. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie tworzy nazwanych odmian. Jego kolorystyka jest zmienna i obejmuje odcienie zieleni, szarości, błękitu i brązu, aż do czerni. Zewnętrzna skorupa wietrzeniowa bywa kontrastowo zabarwiona na żółto lub pomarańczowo. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1889 roku przez Williama E. Hiddena i Williama F. Hillebranda, nawiązuje do dominującego w jego składzie chemicznym itru (yttrium) oraz do jego podobieństwa do gadolinitu. Przyrostek -(Y) został dodany później zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów ziem rzadkich, wskazując na itr jako dominujący pierwiastek w tej pozycji strukturalnej. Miejscem typowym odkrycia jest Rode Ranch w hrabstwie Llano w Teksasie, USA. ## Zastosowania Yttrialit-(Y) nie ma zastosowań przemysłowych. Stanowi obiekt zainteresowania naukowego jako minerał zawierający pierwiastki ziem rzadkich oraz jest ceniony przez zaawansowanych kolekcjonerów minerałów pegmatytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6.5
Połysk
Vitreous to Greasy
Rysa
Greyish white
Gęstość
4.3-4.8
Łupliwość
Indistinct
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację są: wysoka gęstość, radioaktywność (możliwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera), tłusty lub żywiczny połysk na przełamie oraz występowanie w pegmatytach granitowych. Charakterystyczna jest również obecność zewnętrznej skorupy wietrzeniowej. ## Odróżnianie od podobnych Yttrialit-(Y) jest trudny do odróżnienia od innych czarnych minerałów ziem rzadkich występujących w pegmatytach. - **Gadolinit-(Y)** ma bardzo podobny wygląd i właściwości, ale często ma zielonkawą rysę (rysa yttrialitu jest szarobiała). - **Allanit** ma zazwyczaj bardziej smolisty połysk i często inny pokrój kryształów. - **Fergusonit** krystalizuje w układzie tetragonalnym i jego kryształy (jeśli obecne) mają formę bipiramid. Pewne rozróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Formy kryształów Kryształy są niezwykle rzadkie i zazwyczaj słabo wykształcone, o pokroju pryzmatycznym. Zdecydowana większość materiału ma postać nieregularnych mas, ziaren lub skupień wrośniętych w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Yttrialit-(Y) jest minerałem pierwotnym, krystalizującym z magmy w późnych stadiach jej dyferencjacji. Powstaje w pegmatytach granitowych, szczególnie tych wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich (REE), itr i tor. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich i minerałami pegmatytowymi, takimi jak gadolinit, fergusonit, allanit, cyrkon, toryt, monacyt, ksenotym, a także z kwarcem, mikroklinem, albitem i biotytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska yttrialitu-(Y) na świecie to historyczne lokalizacje w USA, głównie w Teksasie (Hrabstwo Llano, w tym miejsce typowe Rode Ranch i Baringer Hill) i Kolorado. Znany jest również z pegmatytów w Norwegii (Kragerø, Arendal), Szwecji (Ytterby) oraz z Iwayama w prefekturze Ishikawa w Japonii, skąd pochodzą jedne z lepiej wykształconych okazów.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby częściowo, kryształami, co jest ogromną rzadkością. W przypadku materiału masywnego, na wartość wpływa wielkość okazu, intensywność barwy oraz atrakcyjne asocjacje z innymi, dobrze wykrystalizowanymi minerałami pegmatytowymi. Okazy z historycznych, dawno wyczerpanych lokalizacji, jak Baringer Hill w Teksasie, mają szczególną wartość historyczną. ## Popularne stanowiska Do najbardziej pożądanych należą okazy z miejsca typowego w hrabstwie Llano w Teksasie (USA) ze względu na ich znaczenie historyczne. Materiał z Iwayama (Japonia) jest ceniony za potencjalnie lepsze wykształcenie form krystalicznych. Norweskie i szwedzkie okazy są klasykami mineralogii pegmatytów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie kruchego materiału. ## Czego unikać Yttrialit-(Y) jest minerałem radioaktywnym z powodu zawartości toru i uranu. Należy unikać długotrwałego, bezpośredniego kontaktu i przechowywać go z dala od minerałów, które mogą ulec uszkodzeniu od promieniowania (np. kwarc dymny, fluoryt, niektóre topazy). Minerał jest kruchy, zwłaszcza w stanie metamiktycznym, i wrażliwy na uderzenia. Należy unikać kontaktu z silnymi chemikaliami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, oznaczonych pojemnikach, z dala od głównej części kolekcji i miejsc częstego przebywania. Po kontakcie z minerałem zaleca się umycie rąk.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej