Yofortierite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup><sub>5</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>20</sub>(OH)<sub>2</sub>·7H<sub>2</sub>O

Rzadki minerał z grupy palygorskitu, tworzący elastyczne, włókniste agregaty o różowej lub fioletowej barwie, ceniony przez kolekcjonerów.

## Charakterystyka Jofortieryt to uwodniony krzemian manganu należący do grupy palygorskitu. Występuje w postaci skupień drobnych, elastycznych włókien, które mogą formować maty, masy przypominające filc lub azbest, a także promieniste agregaty. Poszczególne włókna są giętkie i sprężyste. Minerał ten jest ceniony za swój unikalny wygląd i charakterystyczną, najczęściej różową lub fioletoworóżową barwę. ## Właściwości fizyczne Jofortieryt charakteryzuje się jedwabistym połyskiem, a jego włókniste agregaty są nieprzezroczyste. Ma stosunkowo niską twardość, wynoszącą około 2.5 w skali Mohsa. Jego gęstość jest również niska, co jest typowe dla minerałów o strukturze włóknistej i zawierających wodę. ## Barwy i odmiany Minerał ten najczęściej przybiera barwy od różowej, przez fioletoworóżową, fioletową, aż po czerwonobrązową. Zabarwienie jest bezpośrednio związane z obecnością manganu w jego strukturze chemicznej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian jofortierytu. ## Historia i nazwa Jofortieryt został opisany po raz pierwszy w 1975 roku przez George'a Y. Chao, D.C. Harrisa, A.W. Hounslowa, J.A. Mandarino i A.P. Perraulta. Nazwa minerału honoruje profesora Yvesa Oscar Fortiera (1914-2014), kanadyjskiego geologa i dyrektora Geological Survey of Canada w latach 1964-1973. Miejscem typowym, z którego pochodziły pierwsze opisane okazy, jest kamieniołom De-Mix w Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. ## Zastosowania Jofortieryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym minerałem kolekcjonerskim ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną barwę i unikalną, włóknistą formę.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Jedwabisty
Rysa
Jasnoróżowa
Gęstość
2.24
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {110}
Przełam
Zadziorowy
Przezroczystość
Prześwitujący
Układ krystaliczny
Romboedryczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jofortieryt można rozpoznać po jego charakterystycznej włóknistej formie, elastyczności poszczególnych włókien oraz różowej lub fioletowej barwie. Jedwabisty połysk i występowanie w formie filcowatych lub promienistych skupień są również kluczowymi cechami. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi włóknistymi minerałami, takimi jak palygorskit, sepiolit czy niektóre azbesty. Jofortieryt wyróżnia się jednak charakterystyczną różowo-fioletową barwą związaną z obecnością manganu, której zazwyczaj brakuje podobnym minerałom. W odróżnieniu od chryzotylu, jego włókna są bardziej kruche. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, listewkowate kryształy o długości do 1 cm, które agregują w promieniste, włókniste, azbestopodobne lub filcowate skupienia. Kryształy są zbyt małe, by można je było obserwować gołym okiem.

Środowisko występowania

## Geneza Jofortieryt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w złożonych, alkalicznych intruzjach magmowych, takich jak sjenity nefelinowe. Krystalizuje w kawernach i szczelinach skalnych, często w towarzystwie innych rzadkich minerałów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z wieloma innymi minerałami, typowymi dla środowiska sjenitów nefelinowych. W lokalizacji typowej (Mont Saint-Hilaire) znaleziono go w towarzystwie analcymu, natrolitu, egirynu, mikroklinu, rodochrozytu, serpentynu i stefanitu. W innych lokalizacjach towarzyszą mu m.in. eudialit, lorenzenit i vinogradovit. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowisko, dostarczające najlepszych okazów, to kompleks magmowy Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Inne potwierdzone lokalizacje to Półwysep Kolski w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero) oraz kompleks Ilimaussaq na Grenlandii. Są to jedyne miejsca na świecie, gdzie stwierdzono występowanie tego minerału.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy jofortierytu charakteryzują się intensywną, równomiernie rozłożoną różową lub fioletową barwą. Ważna jest również forma agregatów - poszukiwane są dobrze wykształcone, promieniste "słoneczka" lub gęste, filcowe maty. Okaz powinien być jak najmniej uszkodzony, z dobrze zachowanymi delikatnymi włóknami. Wielkość okazu i bogactwo skupień również znacząco podnoszą jego wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z miejsca typowego - Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Charakteryzują się one najlepszym wykształceniem i najintensywniejszą barwą. Okazy z Półwyspu Kolskiego są również cenione, ale często mają nieco inny odcień i formę.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy jofortierytu są bardzo delikatne i kruche. Należy je czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą lub innymi płynami jest niewskazany, ponieważ może uszkodzić włókniste agregaty. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest miękki i wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne, dlatego należy unikać dotykania, ścierania i wibracji. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie światła słonecznego. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem, światłem i uszkodzeniami fizycznymi. Ze względu na swoją kruchość nie nadaje się do ekspozycji w otwartych gablotach.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej