Yoderite

Wzór chemiczny: (MgAl₃)(MgAl)Al₂O₂(SiO₄)₄(OH)₂

Joderyt to rzadki krzemian magnezu i glinu, wyróżniający się silnym pleochroizmem w odcieniach fioletu, błękitu i bezbarwności.

## Charakterystyka Joderyt jest złożonym krzemianem magnezu i glinu, tworzącym wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często występujące w postaci agregatów włóknistych lub promienistych. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest wyjątkowo silny pleochroizm, czyli zmiana barwy w zależności od kierunku obserwacji. Zjawisko to jest tak wyraźne, że okaz oglądany z różnych stron może wydawać się fioletowy, niebieski lub niemal bezbarwny. Kryształy są zazwyczaj niewielkie i rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość waha się od 3,32 do 3,39 g/cm³. ## Barwy i odmiany Joderyt występuje w odcieniach od fioletowego do niebieskiego, często z wyraźnym fioletowoczerwonym lub indygo zabarwieniem. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, a zmienność barw wynika głównie z pleochroizmu. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Hattena S. Yodera Jr. (1921-2003), amerykańskiego petrologa eksperymentalnego z Carnegie Institution for Science w Waszyngtonie, który jako pierwszy zsyntetyzował ten związek w laboratorium. Joderyt został opisany jako nowy minerał w 1959 roku przez D. McKie po jego odkryciu w Tanzanii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, joderyt nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców badających procesy metamorficzne.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Barwa: Deep purple to dark violet, green (rare)
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale grey
Gęstość: 3.39
Łupliwość: {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną joderytu jest jego ekstremalnie silny pleochroizm, widoczny nawet gołym okiem jako zmiana barwy z fioletowej/niebieskiej na niemal bezbarwną lub jasnoszarą. Występowanie w postaci pryzmatycznych kryształów w łupkach talkowo-kianitowych jest również bardzo charakterystyczne. ## Odróżnianie od podobnych Joderyt bywa mylony z dumortierytem lub szafirem ze względu na podobną barwę. Można go odróżnić po znacznie silniejszym pleochroizmie. Od kianitu (który często mu towarzyszy) różni się pokrojem kryształów i odmiennymi właściwościami optycznymi. W rzadkich przypadkach może przypominać cordieryt, ale cordieryt ma zazwyczaj słabszy pleochroizm i niższą gęstość. ## Formy kryształów Joderyt tworzy wydłużone, słupkowe lub pryzmatyczne kryształy o przekroju zbliżonym do kwadratu. Często występują one w postaci bezładnych lub promienistych skupień (agregatów) wrośniętych w skałę macierzystą (łupek).

Środowisko występowania

## Geneza Joderyt jest minerałem metamorficznym, powstającym w warunkach wysokiego ciśnienia i stosunkowo wysokiej temperatury. Tworzy się w skałach bogatych w glin i magnez, a ubogich w krzemionkę. Jego powstawanie jest związane z metamorfizmem łupków w facji amfibolitowej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej współwystępuje z kianitem, talkiem, kwarcem, hematytem, rutylem i pirofyllitem. Skała, w której został po raz pierwszy znaleziony, to łupek talkowo-kianitowo-kwarcowy. ## Lokalizacje Jedyne znane i potwierdzone miejsce występowania naturalnego joderytu na świecie to Mautia Hill w regionie Kongwa, w Tanzanii. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy joderytu to te, które zawierają dobrze wykształcone, wyraźnie pryzmatyczne kryształy o intensywnej, fioletowej lub niebieskiej barwie. Kluczowa jest demonstracja silnego pleochroizmu. Wysoko oceniane są również bogate agregaty krystaliczne kontrastujące z jasną skałą macierzystą (np. z talkiem). Wielkość kryształów ma duże znaczenie, ponieważ większość z nich jest bardzo mała. ## Popularne stanowiska Ponieważ joderyt pochodzi tylko z jednej lokalizacji na świecie - Mautia Hill w Tanzanii - wszystkie okazy kolekcjonerskie na rynku pochodzą właśnie stamtąd. Materiał z tego miejsca jest niezwykle rzadki i poszukiwany.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy joderytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wilgotnej szmatki z wodą destylowaną, a następnie delikatnie osuszyć okaz. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie silnych kwasów i zasad. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, chociaż nie ma dowodów na jego blaknięcie. Chronić przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami, które mogą go zarysować. ## Przechowywanie Joderyt najlepiej przechowywać w osobnym, wyściełanym pudełku klaserowym, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Ze względu na jego rzadkość i wartość naukową, zaleca się przechowywanie w stabilnych warunkach pokojowych, z dala od wilgoci i zanieczyszczeń.