Yedlinite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>6</sub>Cr<sup>3+</sup>Cl<sub>6</sub>O(OH)<sub>7</sub>

Yedlinit to niezwykle rzadki minerał ołowiu i chromu, tworzący charakterystyczne, heksagonalne kryształy o intensywnej, czerwonej barwie.

## Charakterystyka Yedlinit jest złożonym halogenkiem tlenowym ołowiu i chromu, rozpoznawalnym dzięki swoim unikalnym, sześciobocznym kryształom. Zazwyczaj tworzy niewielkie, pryzmatyczne lub tabliczkowe kryształy, które mogą wykazywać wydłużenie wzdłuż osi krystalograficznej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, ciemnoczerwona do czerwonofioletowej barwa oraz silny, niemal metaliczny połysk, co czyni go wizualnie uderzającym minerałem, mimo niewielkich rozmiarów kryształów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 3 w skali Mohsa. Ma wysoki połysk, opisywany jako submetaliczny do adamantanowego (diamentowego). Jest minerałem ciężkim ze względu na dużą zawartość ołowiu, a jego gęstość wynosi około 6,15 g/cm³. Kryształy są zazwyczaj nieprzezroczyste, a jedynie na cienkich krawędziach mogą przeświecać. ## Barwy i odmiany Yedlinit występuje w charakterystycznej gamie barw od ciemnoczerwonej, przez czerwonofioletową, do niemal czarnej. Nie wyróżniono żadnych nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Leo Yedlina (1914-1977), amerykańskiego kolekcjonera minerałów i mikrominerałów z New Haven w stanie Connecticut, który jako pierwszy znalazł ten minerał. Yedlinit został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1974 roku. Okazy typowe pochodzą z kopalni Mammoth-St. Anthony w Tiger, w hrabstwie Pinal w Arizonie, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, yedlinit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania naukowego i stanowi cenny nabytek dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów i mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Submetaliczny do adamantanowego
Rysa
Czerwonobrązowa
Gęstość
6.15
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty, przeświecający na cienkich krawędziach
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi yedlinitu są jego charakterystyczny heksagonalny kształt kryształów, intensywna ciemnoczerwona barwa, wysoki połysk (submetaliczny do adamantanowego) oraz czerwonobrązowa rysa. Występowanie w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi w strefie utleniania złóż ołowiu jest również kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Ze względu na unikalny wygląd i skład, yedlinit jest trudny do pomylenia z innymi minerałami, zwłaszcza gdy uwzględni się jego paragenezę. Czasami może przypominać niektóre ciemnoczerwone odmiany wanadynitu, jednak wanadynit ma zazwyczaj jaśniejszą rysę (od białej do żółtawej). Ostateczne odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Formy kryształów Yedlinit krystalizuje w układzie trygonalnym, tworząc kryształy o pokroju heksagonalnym. Najczęściej są to krótkie, pryzmatyczne lub grubo tabliczkowe kryształy, zakończone płaskimi ścianami podstawy (pinakoidu). Występuje w formie pojedynczych, dobrze wykształconych kryształów, rzadziej w niewielkich grupach.

Środowisko występowania

## Geneza Yedlinit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (gossanach) hydrotermalnych złóż kruszców ołowiu. Jego powstanie wymaga specyficznych warunków geochemicznych, w tym obecności ołowiu, chromu oraz wysokiego stężenia chloru. Chrom prawdopodobnie pochodzi z wietrzenia chromitu lub innych minerałów zawierających ten pierwiastek. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z szeregiem innych, często rzadkich minerałów wtórnych. W lokalizacji typowej (kopalnia Mammoth-St. Anthony) znaleziono go w towarzystwie m.in. diaboleitu, boleitu, wulfenitu, cerusytu, anglesitu, fosgenitu, hematytu i kwarcu. ## Lokalizacje Jedyne potwierdzone i dobrze udokumentowane miejsce występowania yedlinitu na świecie to kopalnia Mammoth-St. Anthony w miejscowości Tiger, w hrabstwie Pinal, w stanie Arizona, USA. Jest to tak zwana "local-type mineral" - minerał znany tylko z jednej lokalizacji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu yedlinitu ocenia się przede wszystkim na podstawie wykształcenia i wielkości kryształów. Najbardziej pożądane są ostre, dobrze uformowane, nieuszkodzone kryształy o wyraźnym heksagonalnym zarysie. Intensywność i głębia czerwonej barwy również podnoszą wartość okazu. Kontrastujące umiejscowienie na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie innych rzadkich minerałów, jest bardzo cenione przez kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów yedlinitu jest jego lokalizacja typowa - historyczna kopalnia Mammoth-St. Anthony w Tiger, w Arizonie. Kopalnia ta jest obecnie nieczynna i niedostępna, co sprawia, że nowe okazy nie trafiają na rynek. Wszystkie dostępne pochodzą ze starych zbiorów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy yedlinitu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, najlepiej używając sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, unikając mocnego pocierania. Po czyszczeniu okaz należy natychmiast dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Jako minerał zawierający ołów, yedlinit jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą go uszkodzić. Minerał jest stosunkowo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła. ## Przechowywanie Okazy yedlinitu, zazwyczaj będące mikrominerałami, najlepiej przechowywać w specjalistycznych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na toksyczność ołowiu, należy przechowywać go w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt, najlepiej w zamkniętej gablocie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej