Yavapaiite

Wzór chemiczny: KFe<sup>3+</sup>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>

Jawapait to rzadki siarczan potasowo-żelazowy, tworzący drobne, tabliczkowe kryształy o szklistym lub perłowym połysku, występujący w fumarolach wulkanicznych.

## Charakterystyka Jawapait jest uwodnionym siarczanem potasu i żelaza. Występuje najczęściej w postaci niewielkich, cienkich, tabliczkowych kryształów, które mogą tworzyć rozetowe lub łuskowate agregaty i naloty. Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczając milimetr wielkości. Ze względu na swoją naturę, jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się twardością około 2.5-3 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma połysk szklisty do perłowego, szczególnie widoczny na płaszczyznach łupliwości. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 3.12 g/cm³. ## Barwy i odmiany Jawapait występuje w różnych odcieniach, od bezbarwnego, przez bladożółty, żółtozielony, po miodowo-brązowy. Jego barwa zależy od domieszek i warunków krystalizacji. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1959 roku przez C.W. Chestermana. Jego nazwa pochodzi od hrabstwa Yavapai w Arizonie (USA), gdzie znajduje się jego lokalizacja typowa - kopalnia United Verde w Jerome. Nazwa hrabstwa z kolei honoruje plemię rdzennych Amerykanów Yavapai, zamieszkujące te tereny. ## Zastosowania Jawapait nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców badających procesy mineralotwórcze w środowiskach wulkanicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Vitreous to Pearly
Rysa
Pale yellow
Gęstość
3.12
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jawapait można rozpoznać po jego charakterystycznym występowaniu w postaci drobnych, tabliczkowych kryształów w produktach ekshalacji wulkanicznych. Kluczowe cechy to miodowożółta do zielonkawej barwa, perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości oraz niska twardość. Reakcja na wodę (rozpuszczalność) jest cechą diagnostyczną, ale niszczącą próbkę. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi siarczanami występującymi w podobnych środowiskach, takimi jak jarosyt. Jarosyt ma jednak zazwyczaj bardziej ziemisty charakter i tworzy inne formy krystaliczne. Dokładna identyfikacja najczęściej wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy są cienkie, tabliczkowe, o sześciobocznym zarysie, wykształcone zgodnie z płaszczyzną {001}. Często tworzą łuskowate, listewkowe lub rozetowe agregaty, a także cienkie naloty i skorupy na skałach.

Środowisko występowania

## Geneza Jawapait jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku działalności fumaroli wulkanicznych. Krystalizuje z gorących gazów wulkanicznych w temperaturze powyżej 100°C, osadzając się na ścianach kominów i w szczelinach skalnych. Jest produktem sublimacji. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami fumarolicznymi, takimi jak goldichit, thenardyt, sylwin, halit, a także hematyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko to kopalnia United Verde w Jerome, w hrabstwie Yavapai, Arizona, USA. Minerał ten znajdowano również w produktach działalności wulkanicznej na wulkanie Wezuwiusz we Włoszech oraz na wulkanie Tołbaczyk na Kamczatce w Rosji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, miodowej lub żółtozielonej barwie. Wysoko cenione są bogate grupy krystaliczne i rozety, a także estetyczne kompozycje z minerałami towarzyszącymi. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy nadające się do obserwacji pod mikroskopem (tzw. mikromonty) są najczęstszą formą w kolekcjach. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Jerome w Arizonie. Materiał z Wezuwiusza i Tołbaczyka również jest poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wulkanicznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy jawapaitu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce ryzykowne. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu z płynami. ## Czego unikać Jawapait jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wilgotnym powietrzem. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych ani żadnych środków chemicznych. Należy go chronić przed wysoką temperaturą i bezpośrednim światłem słonecznym. ## Przechowywanie Przechowywanie wymaga środowiska o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepiej trzymać okazy w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. perky box) z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach, z dala od źródeł ciepła i światła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej