Yarrowite

Wzór chemiczny: Cu₉S₈

Rzadki siarczek miedzi o charakterystycznej niebiesko-fioletowej barwie, blisko spokrewniony ze spionkopitem i kowelitem.

## Charakterystyka Jarrowit to rzadki minerał z grupy siarczków, chemicznie będący siarczkiem miedzi. Występuje w postaci cienkich, płytkowych lub listewkowych kryształów, często tworzących rozetowe agregaty lub powłoki. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, niebiesko-fioletowa barwa, która może wykazywać iryzację. Jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach wzbogacenia złóż miedzi. ## Właściwości fizyczne Jarrowit jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2-3. Ma metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość jest większa od przeciętnej i wynosi około 4,43 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest widoczne na powierzchniach kryształów. ## Barwy i odmiany Minerał ten cechuje się charakterystyczną niebiesko-fioletową do purpurowej barwy. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa jarrowitu (ang. *yarrowite*) pochodzi od miejsca jego odkrycia - potoku Yarrow Creek w południowo-zachodniej Albercie w Kanadzie. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1979 roku przez R.J. Goblina. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, jarrowit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów i naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Barwa: Bluish-grey, black
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 0
Łupliwość: {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jarrowit można rozpoznać po jego charakterystycznej niebiesko-fioletowej barwie, metalicznym połysku oraz płytkowym pokroju kryształów. Często tworzy cienkie naloty i powłoki na innych minerałach miedzi. Jego doskonała łupliwość jest również ważną cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Jarrowit jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od spionkopitu (Cu₃₉S₂₈) bez zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Oba minerały mają bardzo podobny kolor, pokrój i występują w tych samych środowiskach. Można go również pomylić z kowelitem (CuS), który ma podobną barwę, ale zazwyczaj ciemniejszy, indygowy odcień i często wykazuje silniejszą iryzację. Kowelit jest też nieco twardszy. ## Formy kryształów Kryształy jarrowitu są zazwyczaj bardzo małe, cienkie i płytkowe, o heksagonalnym zarysie. Najczęściej tworzą drobnoziarniste, ziemiste lub łuseczkowate skupienia, a także cienkie powłoki i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Jarrowit jest minerałem wtórnym, typowym dla stref wtórnego wzbogacenia siarczkowego (strefy cementacji) w złożach miedzi. Powstaje w wyniku przeobrażenia pierwotnych siarczków miedzi, takich jak chalkopiryt czy bornit, w warunkach niskich temperatur i pod wpływem wód bogatych w siarkę. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi siarczkami miedzi, takimi jak spionkopit, digenit, kowelin i chalkozyn. Towarzyszą mu również djurleit, bornit, piryt oraz kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska jarrowitu na świecie to m.in. typowa lokalizacja Yarrow Creek w Albercie (Kanada), kopalnia Leonard w Butte, Montana (USA), a także niektóre złoża w Niemczech (np. w górach Harzu) i Austrii. Jest to minerał szeroko rozpowszechniony w niewielkich ilościach w strefach wzbogacenia złóż miedzi na całym świecie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choć zazwyczaj mikroskopijnymi, kryształami o intensywnej, niebiesko-fioletowej barwie. Atrakcyjność podnoszą bogate naloty na kontrastującej matrycy skalnej lub współwystępowanie z innymi rzadkimi siarczkami miedzi. Ze względu na jego niestabilność, okazy dobrze zachowane, bez śladów utleniania, są wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Do klasycznych i najbardziej znanych lokalizacji, z których pochodzą okazy kolekcjonerskie, należą kopalnie w Butte w stanie Montana (USA). Okazy z tej lokalizacji są często punktem odniesienia dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy jarrowitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego miękkość i doskonałą łupliwość, należy unikać mycia w wodzie i czyszczenia mechanicznego. Jeśli konieczne jest usunięcie luźnych zanieczyszczeń, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Jarrowit jest wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów. Należy unikać kontaktu z ultradźwiękami, które mogą uszkodzić jego strukturę. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do jego utleniania i zmiany w inne minerały miedzi, dlatego należy przechowywać go w suchym miejscu. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy unikać przechowywania go z twardszymi minerałami, które mogłyby go zarysować. Przechowywanie w suchych warunkach jest kluczowe dla zachowania jego wyglądu.