Yanomamite

Wzór chemiczny: In<sup>3+</sup>As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O

Janomamit to uwodniony arsenian indu, rzadki minerał wtórny o charakterystycznej, szklisto-zielonej barwie, występujący w postaci drobnych kryształów.

## Charakterystyka Janomamit jest uwodnionym arsenianem indu, należącym do grupy wariscytu. Tworzy bardzo małe, najczęściej izometryczne lub krótkosłupowe kryształy, rzadko przekraczające 0,5 mm. Zazwyczaj występuje w postaci skupień naskorupiających lub wypełniających niewielkie pustki w skale. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą około 3-4. Jego gęstość jest znacznie wyższa od większości podobnie wyglądających minerałów i wynosi około 3,87 g/cm³. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. ## Barwy i odmiany Janomamit występuje w odcieniach od bladozielonego do szmaragdowozielonego, czasami bywa też bezbarwny. Nie wyróżniono jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od Janomamów, rdzennych mieszkańców Amazonii zamieszkujących tereny, na których znajduje się kopalnia Pitinga w Brazylii - miejsce jego odkrycia. Został opisany i zatwierdzony jako nowy minerał w 1993 roku przez G.R. Olivo, P.A. de Souzę, A.C. Robertsa, M.A. Coopera i F.C. Hawthorne'a. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, janomamit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.87
Łupliwość
Dobra wg {010} i {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Janomamit jest trudny do zidentyfikowania bez zaawansowanych metod badawczych. Wstępną identyfikację umożliwia jego charakterystyczna zielona barwa, szklisty połysk oraz występowanie w formie bardzo małych, dobrze wykształconych kryształów w pustkach skał greisenowych. Jego wysoka gęstość jest cechą wyróżniającą, lecz trudną do sprawdzenia na tak małych próbkach. Pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej (EDS) w celu potwierdzenia obecności indu i arsenu. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi arsenianami o zielonej barwie, takimi jak konichalcyt, olivenit czy farmakosyderyt. Odróżnia go od nich forma kryształów (izometryczne lub krótkosłupowe), a przede wszystkim skład chemiczny. Jest również analogiem cynkowym mansfieldytu i żelazowym skorodytu, od których odróżnia go obecność indu zamiast cynku czy żelaza. ## Formy kryształów Kryształy janomamitu są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju bipiramidalnym lub krótkosłupowym. Często tworzą druzy i szczotki krystaliczne wyścielające niewielkie kawerny i spękania w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Janomamit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania złóż cyny (kasyterytu) w skałach greisenowych. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych procesów, w których roztwory bogate w arsen (pochodzący z utleniania arsenopirytu) reagują z indem, uwalnianym z innych minerałów, prawdopodobnie sfalerytu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kasyterytem, arsenopirytem, topazem, kwarcem, skorodytem, sfalerytem, chalkopirytem i innymi siarczkami. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i zarazem typowym miejscem występowania janomamitu na świecie jest kopalnia Pitinga w stanie Amazonas w Brazylii. Jest to jedno z największych na świecie złóż kasyterytu, znane z występowania wielu rzadkich minerałów.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z wyraźnie wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej, szmaragdowozielonej barwie. Wysoko oceniane są próbki, na których kryształy tworzą bogate druzy lub są dobrze wyeksponowane na kontrastującym tle skały macierzystej (matrycy). Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, kluczowa jest ich jakość i ostrość widoczna pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Jedyne źródło okazów janomamitu to kopalnia Pitinga w Brazylii. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim próbki pochodzą z tej jednej lokalizacji, co czyni je szczególnie pożądanymi przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach z lokalizacji typowych oraz w minerałach rzadkich.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego kruchość i potencjalną rozpuszczalność, należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. Jeśli konieczne jest użycie płynu, można bardzo ostrożnie przetrzeć powierzchnię wacikiem minimalnie zwilżonym alkoholem izopropylowym, dbając, by płyn nie penetrował szczelin. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, czyszczenia parowego, kwasów, detergentów i zanurzania w wodzie. Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia struktury. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować blaknięcie. ## Przechowywanie Okazy janomamitu, z uwagi na ich małe rozmiary i kruchość, najlepiej przechowywać w zamykanych, wyściełanych pudełkach typu "micromount". Chroni to je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i nagłymi zmianami wilgotności. Nie należy przechowywać go razem z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej