Wyllieite

Wzór chemiczny: NaNaMn<sup>2+</sup>(Fe<sup>2+</sup>Al)(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>

Wyllieit to rzadki minerał fosforanowy o złożonym składzie chemicznym, tworzący ziarniste agregaty o ciemnozielonej, niebieskozielonej lub czarnej barwie.

## Charakterystyka Wyllieit jest złożonym fosforanem sodu, manganu, żelaza i glinu, należącym do grupy alluaudytu. Występuje zazwyczaj w formie ziarnistych lub masywnych agregatów, rzadko tworząc widoczne, tabliczkowe kryształy o niewielkich rozmiarach, nieprzekraczających kilku milimetrów. Jego wygląd jest najczęściej niepozorny, a identyfikacja wymaga zaawansowanych metod badawczych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 4 w skali Mohsa i gęstością w zakresie 3,55-3,65 g/cm³. Ma szklisty do żywicznego połysk. Jest minerałem kruchym, o nierównym przełamie. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Typowe barwy wyllieitu obejmują odcienie od ciemnozielonego, przez niebieskozielony, zielonawoczarny, aż do czarnego. W cienkich odłamkach może być przezroczysty do przeświecającego i wykazywać pleochroizm w odcieniach niebieskiego, żółtozielonego i oliwkowozielonego. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Petera Johna Wyllie (ur. 1930), brytyjsko-amerykańskiego petrologa i geochemika, profesora na Uniwersytecie w Chicago i Caltech, za jego wkład w badania petrologii eksperymentalnej. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1973 roku na podstawie materiału z pegmatytu Victory w Custer, w Dakocie Południowej (USA). ## Zastosowania Wyllieit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki składnik niektórych pegmatytów granitowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Zielonawoszara
Gęstość
3.55-3.65
Łupliwość
Dobra wg {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Makroskopowe rozpoznanie wyllieitu jest bardzo trudne i często niemożliwe bez analizy chemicznej (EDS/WDS) lub dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). Wskazówką może być jego występowanie w pegmatytach granitowych, ciemnozielona lub czarna barwa, ziarnista forma oraz współwystępowanie z innymi fosforanami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi ciemnymi fosforanami z grupy alluaudytu (np. arrojadytem, ferroalluaudytem) lub innymi czarnymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak tryplit, arfvedsonit czy niektóre turmaliny (schörl). Pewne odróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie na podstawie zaawansowanych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Kryształy są niezwykle rzadkie, tabliczkowe, o pokroju pseudo-oktaedrycznym, osiągające do 3 mm. Zazwyczaj tworzy bezzbliźniacze, ziarniste agregaty w masie skalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Wyllieit jest minerałem pierwotnym lub wtórnym, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w fosfor, lit i sód. Powstaje w strefach pośrednich tych pegmatytów. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak arrojadyt-(KFe), sarcopsyd, graftonit, tryplit, wolfeit, a także z kwarcem, albitem, mikroklinem i muskowitem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to te w Stanach Zjednoczonych, w pegmatytach rejonu Black Hills w Dakocie Południowej (kopalnie Victory, Tip Top, White Elephant, Big Chief). Znany jest również z pegmatytu Angarf-Sud w Maroku, z rejonu Viitaniemi w Finlandii oraz z rzadkich pegmatytów w Brazylii (Minas Gerais) i Australii (Nowa Południowa Walia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu zależy przede wszystkim od jego naukowego potwierdzenia i dokładnej lokalizacji. Najbardziej cenione są próbki z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi fosforanami. Kolor czy wielkość agregatu mają drugorzędne znaczenie z powodu niepozornego wyglądu minerału. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z typowej lokalizacji w kopalni Victory oraz innych pegmatytów w hrabstwie Custer w Dakocie Południowej, USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na możliwą reaktywność i obecność żelaza, należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, środków chemicznych (kwasów, zasad), a także długotrwałego kontaktu z wodą, która może przyspieszyć procesy utleniania. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uderzenia. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie w suchych warunkach, w zamkniętym pudełku klaserowym lub gablocie, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł wilgoci, aby zapobiec ewentualnym zmianom chemicznym.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej