Wyartite II

Wzór chemiczny: CaU<sup>5+</sup>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>O<sub>4</sub>(OH)·3H<sub>2</sub>O

Wyartyt II to niezwykle rzadki, silnie radioaktywny minerał uranu, tworzący czarne, promieniste skupienia o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Wyartyt II jest wtórnym minerałem uranu, który wizualnie prezentuje się jako czarne, nieprzezroczyste skupienia. Najczęściej tworzy agregaty o budowie promienistej, złożone z drobnych, listewkowych lub blaszkowych kryształów, które układają się w formy przypominające rozety lub tworzą naskorupienia. Cechą charakterystyczną jest jego silny, metaliczny do submetalicznego połysk na świeżych powierzchniach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 3-4. Jego gęstość jest wysoka, co jest typowe dla minerałów uranu, i wynosi około 5.01 g/cm³. Jest nieprzezroczysty, a jego rysa ma czarną barwę. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie. ## Barwy i odmiany Wyartyt II występuje wyłącznie w kolorze czarnym. Nie są znane jego barwne odmiany ani nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Pierwotnie opisany minerał "wyartyt" został zdyskwalifikowany i zredefiniowany w 2022 roku przez zespół pod kierownictwem Jakuba Plášila. W wyniku badań wyodrębniono dwa nowe, odrębne minerały: Wyartyt I (dominujący stront) i Wyartyt II (dominujący wapń). Nazwa honoruje francuskiego krystalografa Jeana Wyarta (1902-1992). ## Zastosowania Z uwagi na ekstremalną rzadkość i silną radioaktywność, Wyartyt II nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Metaliczny do submetalicznego
Rysa
Czarna
Gęstość
5.01
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne Wyartytu II to jego czarna barwa, metaliczny połysk, charakterystyczna forma promienistych agregatów oraz bardzo wysoka radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. Wysoka gęstość również jest cechą pomocniczą. ## Odróżnianie od podobnych Wyartyt II można pomylić z innymi czarnymi, wtórnymi minerałami uranu, takimi jak uraninit czy niektóre tlenki manganu. Uraninit rzadziej tworzy tak wyraźne promieniste skupienia blaszkowych kryształów i często ma smolisty, a nie metaliczny połysk. Ostateczne i pewne rozróżnienie od bardzo podobnego Wyartytu I oraz innych rzadkich uraninitów wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i analiza składu chemicznego (EDS). ## Formy kryształów Minerał ten nie tworzy dobrze wykształconych, pojedynczych kryształów. Występuje w formie promienistych agregatów, rozet i naskorupień, zbudowanych z drobnych, spłaszczonych kryształów o pokroju listewkowym lub blaszkowym.

Środowisko występowania

## Geneza Wyartyt II jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania złóż uranu. Tworzy się w wyniku procesów wietrzenia i przemian pierwotnych minerałów uranowych, głównie uraninitu, w środowisku bogatym w wapń. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych wtórnych minerałów uranowych. Najczęściej spotykane minerały towarzyszące w jego jedynej znanej lokalizacji to uraninit, schoepit, becquerelit oraz ianthinit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania Wyartytu II na świecie jest kopalnia Shinkolobwe w prowincji Haut-Katanga w Demokratycznej Republice Konga. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów kolekcjonerskich Wyartytu II, które są zazwyczaj mikromountami, ocenia się na podstawie kilku kryteriów. Najbardziej pożądane są okazy z wyraźnie uformowanymi, nieuszkodzonymi rozetami lub promienistymi agregatami. Wysoko ceniona jest również estetyczna kompozycja z minerałami towarzyszącymi, zwłaszcza jeśli tworzą one kontrast barwny (np. z żółtym schoepitem). Wielkość i bogactwo skupień na matrycy skalnej również znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów Wyartytu II jest historyczna kopalnia Shinkolobwe w DR Konga. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim materiały pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Czyszczenie okazów Wyartytu II jest generalnie niewskazane ze względu na jego kruchość i radioaktywność. W razie absolutnej konieczności można użyć bardzo miękkiego, suchego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i wszelkich środków chemicznych. ## Czego unikać Minerał jest **silnie radioaktywny**. Należy bezwzględnie unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu, wdychania pyłu oraz przechowywania w pobliżu miejsc stałego przebywania ludzi. Nie należy go podgrzewać ani poddawać działaniu chemikaliów. Jest wrażliwy na ścieranie. ## Przechowywanie Okazy Wyartytu II muszą być przechowywane w specjalistycznych, ołowianych lub grubościennych pojemnikach z tworzywa sztucznego, które minimalizują emisję promieniowania. Pojemnik musi być szczelny i wyraźnie oznakowany międzynarodowym symbolem radioaktywności. Przechowywać należy w odizolowanym miejscu, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie (np. przebarwieniu kwarcu dymnego).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej