Wyartite

Wzór chemiczny: CaU₅+(U₆+O₂)₂(CO₃)O₄(OH)·₇H₂O

Wyartyt to rzadki, wtórny minerał uranu o intensywnie czarnej barwie i żywicznym połysku, tworzący promieniste skupienia.

## Charakterystyka Wyartyt jest złożonym uwodnionym węglanem uranylu i wapnia. Występuje w postaci drobnych, promienistych lub włóknistych agregatów, a także jako naskorupienia i naloty. Jego kryształy są mikroskopijnej wielkości, ułożone w rozetowe lub sferolityczne skupienia. Cechą charakterystyczną jest jego intensywna, czarna barwa oraz wyraźny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 3-4. Ma żywiczny do niemal metalicznego połysk. Jest nieprzezroczysty. Ze względu na zawartość uranu jest silnie radioaktywny. ## Barwy i odmiany Wyartyt jest minerałem o jednolitej, czarnej barwie. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1947 roku na podstawie materiału zebranego w kopalni Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga (wówczas Kongo Belgijskie). Jego nazwa honoruje Jeana Wyarta (1902-1992), francuskiego krystalografa i profesora na Sorbonie w Paryżu, za jego wkład w mineralogię. ## Zastosowania Wyartyt nie ma żadnego praktycznego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjne, czarne, błyszczące agregaty jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Połysk: Żywiczny
Rysa: Czarna
Gęstość: 5
Łupliwość: Doskonała według {001}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Wyartyt rozpoznaje się po jego charakterystycznej czarnej barwie, żywicznym do submetalicznego połysku oraz typowych, promienistych lub sferolitycznych agregatach. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego bardzo silna radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi czarnymi, wtórnymi minerałami uranu, takimi jak niektóre odmiany uraninitu (blendy smolistej) lub innymi "czarnymi tlenkami uranu". Wyartyt odróżnia się jednak formą występowania (promieniste agregaty), połyskiem oraz specyficznym składem chemicznym, którego weryfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych. ## Formy kryształów Tworzy mikroskopijne kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, które niemal zawsze występują w formie promienistych, włóknistych lub sferolitycznych agregatów. Rzadziej spotykany jest w postaci cienkich naskorupień.

Środowisko występowania

## Geneza Wyartyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż rud uranu. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przeobrażania pierwotnego uraninitu w obecności roztworów bogatych w węglany. Jego powstawanie jest związane z relatywnie niskimi temperaturami. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak schoepit, becquerelit, curit, rutherfordin, a także z pierwotnym uraninitem. Minerałami towarzyszącymi mogą być również kalcyt i dolomit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania wyartytu jest kopalnia Shinkolobwe w prowincji Górna Katanga w Demokratycznej Republice Konga. Znany jest również z kilku innych lokalizacji na świecie, w tym z kopalni Krunkelbach w Schwarzwaldzie (Niemcy) oraz z rejonu jeziora Athabasca w Saskatchewan (Kanada).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, błyszczącymi, promienistymi agregatami o intensywnie czarnej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą skalną oraz obecność minerałów towarzyszących, które potwierdzają paragenezę. Wielkość agregatów i bogactwo okazu znacząco wpływają na jego wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane i historycznie najważniejsze okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga. Materiał z tej kopalni uchodzi za światowy standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Minerału nie należy czyścić na mokro. Jakiekolwiek próby czyszczenia mogą prowadzić do jego uszkodzenia lub rozpuszczenia. Dopuszczalne jest jedynie delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, zasadami i wszelkimi środkami chemicznymi. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Jako minerał uranowy jest silnie radioaktywny - należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, nie wdychać pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy wyartytu muszą być przechowywane w specjalistycznych, szczelnych pojemnikach (np. typu "perky box") w suchym miejscu, z dala od światła i źródeł ciepła. Ze względu na radioaktywność, należy przechowywać go z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, w ołowianym pojemniku lub w dedykowanej gablocie z odpowiednim ekranowaniem.