Wupatkiite

Wzór chemiczny: Co<sup>2+</sup>Al<sub>2</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>4</sub>·22H<sub>2</sub>O

Wupatkiit to bardzo rzadki, uwodniony siarczan kobaltu i glinu, tworzący mikroskopijne, różowe kryształy o pokroju igiełkowym.

## Charakterystyka Wupatkiit jest minerałem z grupy siarczanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony siarczan kobaltu i glinu. Występuje w postaci niezwykle małych, igiełkowych lub włoskowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te tworzą delikatne, promieniste agregaty lub splątane skupienia przypominające filc. Ze względu na swój rozmiar, poszczególne kryształy są zazwyczaj widoczne tylko pod mikroskopem. ## Właściwości fizyczne Kryształy wupatkiitu są elastyczne i dają się zginać. Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jego twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone z powodu niewielkich rozmiarów i delikatności kryształów. ## Barwy i odmiany Wupatkiit ma charakterystyczną różową do różowofioletowej barwę. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w Cameron (hrabstwo Coconino, Arizona, USA), na terenie pomnika narodowego Wupatki, od którego pochodzi jego nazwa. Został opisany i zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1994 roku. Jego odkrywcami byli J.E. Doughty i P.A. Doughty.

Właściwości

Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi wupatkiitu są jego różowa barwa, igiełkowy lub włóknisty wygląd kryształów oraz występowanie w postaci niewielkich, promienistych agregatów. Kluczowe dla identyfikacji jest również miejsce występowania i współwystępujące minerały, takie jak kobaltynowy pickeringit. ## Odróżnianie od podobnych Wupatkiit można pomylić z innymi różowymi, igiełkowymi siarczanami, zwłaszcza z kobaltynowym pickeringitem, z którym często współwystępuje. Ostateczne odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS/WDS). ## Formy kryształów Minerał ten tworzy bardzo drobne, igiełkowe lub włoskowe kryształy, wydłużone wzdłuż osi [001]. Kryształy te łączą się w promieniste, gwiaździste agregaty lub splątane, filcowate masy.

Środowisko występowania

## Geneza Wupatkiit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów wietrzenia (utleniania) siarczków kobaltu w suchym i pustynnym klimacie. Tworzy się jako wykwity na ścianach skał osadowych (mułowców i piaskowców), w miejscach chronionych przed bezpośrednim działaniem deszczu, takich jak nawisy skalne czy wejścia do starych kopalń. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej współwystępuje z kobaltynowym pickeringitem, a także z gipsem, ałunogenem, melanterytem, epsomitem i morenozytem. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania wupatkiitu jest pomnik narodowy Wupatki w Arizonie, USA. Został również zidentyfikowany w kilku innych lokalizacjach na świecie, w tym w kopalni Svornost w Jáchymovie (Czechy) oraz w rejonie Cobalt-Gowganda w Ontario (Kanada).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów wupatkiitu ocenia się na podstawie bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi skupieniami o intensywnej, różowej barwie, kontrastujące z macierzystą skałą. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, wielkość pojedynczych igieł nie jest kluczowym kryterium, liczy się natomiast obfitość i pokrycie powierzchni skały. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej, czyli z pomnika narodowego Wupatki w Arizonie, USA. Okazy z innych potwierdzonych lokalizacji, jak Jáchymov, są również cenione przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i systematycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wupatkiitu są ekstremalnie delikatne i wrażliwe na wodę. Nie należy ich czyścić na mokro. Wszelkie zanieczyszczenia, takie jak kurz, można usuwać wyłącznie za pomocą sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości lub bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić mikroskopijne kryształy. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Nie należy go podgrzewać ani narażać na działanie chemikaliów. Ze względu na jego kruchość, należy unikać wszelkich wstrząsów i dotykania. ## Przechowywanie Okazy wupatkiitu należy przechowywać w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. "perky box"), które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności. Najlepiej trzymać je w stabilnych warunkach pokojowych, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej