Wollastonite

Wzór chemiczny: CaSiO<sub>3</sub>

Wollastonit to krzemian wapnia, ceniony w przemyśle ze względu na swoje właściwości fizyczne, a w kolekcjonerstwie znany z igiełkowych i włóknistych kryształów.

## Charakterystyka Wollastonit jest krzemianem wapnia, należącym do grupy piroksenoidów. Tworzy najczęściej agregaty o budowie włóknistej, igiełkowej lub promienistej. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mają formę tabliczkową lub słupkową. Zazwyczaj występuje w postaci zbitych, spilśnionych mas, które z wyglądu mogą przypominać niektóre zeolity lub tremolit. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5 w skali Mohsa. Ma szklisty, perłowy lub jedwabisty połysk, szczególnie widoczny na powierzchniach łupliwości oraz w agregatach włóknistych. Jest minerałem stosunkowo kruchym. Jego gęstość wynosi około 2.9 g/cm³. ## Barwy i odmiany Wollastonit jest najczęściej biały, ale bywa też szary, kremowy, bladoróżowy lub jasnobrązowy, w zależności od domieszek. Nie tworzy wyraźnych odmian barwnych, a jego nazwa jest stosowana jednolicie dla minerału o zdefiniowanym składzie chemicznym. ## Historia i nazwa Nazwa minerału została nadana w 1818 roku przez J. Lémana na cześć angielskiego chemika i mineraloga Williama Hyde'a Wollastona (1766–1828), który odkrył pallad i rod oraz wynalazł refraktometr. Wollastonit był jednak znany i opisywany wcześniej pod innymi nazwami. ## Zastosowania Ze względu na swoją włóknistą budowę, niską przewodność cieplną i elektryczną oraz wysoką temperaturę topnienia, wollastonit jest ważnym surowcem przemysłowym. Używa się go w produkcji ceramiki, farb, tworzyw sztucznych, materiałów ciernych (klocki hamulcowe) oraz jako zamiennik azbestu w materiałach izolacyjnych i budowlanych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Vitreous, Pearly on cleavage surfaces
Rysa
White
Gęstość
2.86-3.09
Łupliwość
Perfect on {100}, Good on {001} and {102}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to transparent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą rozpoznawczą wollastonitu jest jego forma występowania - najczęściej w postaci białych, jedwabistych lub perłowych agregatów włóknistych i igiełkowych. Charakterystyczna jest też doskonała łupliwość w dwóch kierunkach, widoczna w lepiej wykształconych kryształach. Reaguje z kwasem solnym. ## Odróżnianie od podobnych Wollastonit bywa mylony z tremolitem, który również tworzy włókniste agregaty. Tremolit jest jednak twardszy (5-6 w skali Mohsa) i nie reaguje z kwasami w taki sam sposób. Można go również pomylić z niektórymi zeolitami (np. natrolitem), które często mają podobną formę, ale zazwyczaj występują w pęcherzach pogazowych w skałach wulkanicznych, podczas gdy wollastonit jest typowy dla skał metamorficznych kontaktowych. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, najczęściej tabliczkowe lub krótkosłupowe. Dominującą formą są agregaty włókniste, igiełkowe, promieniste, spilśnione lub ziarniste.

Środowisko występowania

## Geneza Wollastonit jest typowym minerałem metamorfizmu kontaktowego. Powstaje w strefach kontaktu intruzji magmowych (głównie granitoidowych) z bogatymi w węglan wapnia skałami osadowymi, takimi jak wapienie i margle. Proces ten zachodzi w warunkach wysokiej temperatury i stosunkowo niskiego ciśnienia. Rzadziej spotykany jest w skałach metamorfizmu regionalnego i niektórych skarnach. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z wollastonitem są najczęściej kalcyt, diopsyd, grossular (granat), andradyt (granat), wezuwian, epidot, tremolit i kwarc. ## Lokalizacje Znaczące złoża i klasyczne lokalizacje wollastonitu znajdują się w Willsboro w stanie Nowy Jork (USA), gdzie jest wydobywany na dużą skalę. Piękne okazy kolekcjonerskie pochodzą z kopalni Santa Rita w Nowym Meksyku (USA), z Franklin w New Jersey (USA), z rejonu Chiapas w Meksyku oraz z Pargas w Finlandii. Występuje również w Rumunii (Ciclova Română), we Włoszech (w kompleksie wulkanicznym Wezuwiusza) i w wielu innych miejscach na świecie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, dużymi i często przezroczystymi kryształami, które są jednak bardzo rzadkie. Wysoko cenione są również estetyczne, promieniste agregaty białych, igiełkowych kryształów na kontrastującym podłożu, na przykład w asocjacji z zielonym diopsydem lub brązowym wezuwianem. Czystość (brak zabrudzeń) i brak uszkodzeń delikatnych włókien znacznie podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji metamorfizmu kontaktowego, takich jak Franklin w New Jersey (USA), gdzie wollastonit występuje w asocjacji z minerałami fluorescencyjnymi. Okazy z Meksyku (np. z kopalni Pilares w Sonorze) słyną z dużych, dobrze uformowanych kryształów. Europejskie stanowiska, jak Pargas w Finlandii, również dostarczyły historycznych, ważnych okazów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wollastonitu można czyścić miękką, suchą szczoteczką w celu usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń dopuszczalne jest użycie wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. ## Czego unikać Wollastonit jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego rozkład z wydzieleniem żelu krzemionkowego. Należy chronić go przed kontaktem z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie jest szczególnie wrażliwy na światło czy zmiany temperatury w warunkach domowych. ## Przechowywanie Okazy, zwłaszcza te o delikatnej, igiełkowej budowie, powinny być przechowywane w zamykanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać umieszczania cięższych minerałów na włóknistych agregatach wollastonitu.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej