Wolframit
Wzór chemiczny: (Fe,Mn)WO₄
Wolframit to minerał z grupy wolframianów, będący głównym źródłem wolframu, charakteryzujący się ciemną barwą i znaczną gęstością.
Opis
## Charakterystyka Wolframit jest minerałem o zmiennym składzie chemicznym, tworzącym szereg izomorficzny między ferberytem (FeWO₄) a huebnerytem (MnWO₄). Zazwyczaj występuje w postaci tabliczkowych lub słupkowych kryształów, często tworzących agregaty blaszkowe, ziarniste lub promieniste. Ma ciemną, zazwyczaj czarną lub ciemnobrązową barwę i metaliczny do półmetalicznego połysk. ## Właściwości fizyczne Wolframit charakteryzuje się twardością w zakresie 4-4,5 w skali Mohsa. Jego gęstość jest wysoka, wynosząca od 7,0 do 7,5 g/cm³, co jest cechą diagnostyczną. Jest kruchy. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Barwa wolframitu waha się od czarnej do ciemnobrązowej, z odcieniem czerwono-brązowym w przypadku odmian bogatych w mangan (huebneryt) oraz czarnym dla odmian bogatych w żelazo (ferberyt). Nie występują znaczące odmiany handlowe poza nazwami końcowymi szeregu izomorficznego. ## Historia i nazwa Nazwa wolframit pochodzi od słowa "wolfram", które z kolei wywodzi się z niemieckiego "Wolf Rahm" (wilcza piana lub wilcza śmietana), nadanego przez alchemika Paracelsusa w XVI wieku. Odnosiło się to do właściwości minerału, który podczas wytopu cyny "pożerał" ją, podobnie jak wilk owcę. Minerał został opisany w 1845 roku. ## Zastosowania Wolframit jest podstawowym źródłem wolframu, metalu o wysokiej temperaturze topnienia i dużej twardości. Wolfram wykorzystywany jest do produkcji żarówek, elektrod, narzędzi skrawających, stopów wysokowytrzymałych oraz w przemyśle zbrojeniowym.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Wolframit można rozpoznać po ciemnej, zazwyczaj czarnej barwie, metalicznym połysku i wysokiej gęstości, która jest odczuwalna przy podnoszeniu okazu. Charakteryzuje się również doskonałą łupliwością w jednym kierunku, co często objawia się w postaci płaskich, lśniących powierzchni na przełamanych okazach. ## Odróżnianie od podobnych Wolframit bywa mylony z innymi ciemnymi, ciężkimi minerałami, takimi jak szelit, magnetyt czy hematyt. Od szelitu odróżnia go brak fluorescencji w świetle UV oraz ciemna barwa (szelit jest zazwyczaj jaśniejszy). Od magnetytu i hematytu różni się brakiem właściwości magnetycznych (magnetyt jest silnie magnetyczny, hematyt może być słabo magnetyczny po podgrzaniu) oraz łupliwością. ## Formy kryształów Wolframit najczęściej tworzy tabliczkowe lub słupkowe kryształy, często wydłużone i spłaszczone. Agregaty bywają blaszkowe, ziarniste, promieniste lub włókniste. Kryształy mogą osiągać znaczne rozmiary, tworząc imponujące okazy.
Środowisko geologiczne
## Geneza Wolframit powstaje głównie w wysokotemperaturowych żyłach hydrotermalnych związanych z intruzjami granitowymi. Występuje również w grejzenach i pegmatytach. Tworzy się w warunkach bogatych w krzemionkę i związki wolframu, często w towarzystwie kwarcu. ## Asocjacje mineralne Wolframit często współwystępuje z kwarcem, kasyterytem, topazem, fluorytem, muskowitem, bizmutem, molibdenitem, arsenopirytem i pirytem. W niektórych złożach towarzyszą mu również szelit i apatyt. ## Lokalizacje Znaczące złoża wolframitu znajdują się w Chinach (szczególnie prowincje Jiangxi i Hunan), Portugalii (Panasqueira), Boliwii (Tasna, Chorolque), Rosji (Ural), Korei Południowej, Birmie, Australii, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych (Kolorado, Kalifornia).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy wolframitu to te z dobrze wykształconymi, dużymi i nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej, jednolitej barwie i silnym połysku. Czystość kryształów oraz estetyka agregatów również wpływają na wartość kolekcjonerską. Okazy z matrycą, zwłaszcza z towarzyszącymi minerałami takimi jak kwarc czy topaz, są często bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Szczególnie cenione okazy wolframitu pochodzą z Chin, zwłaszcza z prowincji Jiangxi, gdzie występują duże, dobrze wykształcone kryształy. Portugalskie złoża Panasqueira są również znane z wysokiej jakości okazów, często z towarzyszącym kwarcem i fluorytem. Boliwia dostarcza okazy o charakterystycznym pokroju.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Wolframit jest minerałem stosunkowo twardym, ale kruchym. Do czyszczenia okazów najlepiej używać miękkiej szczoteczki i letniej wody. W przypadku silniejszych zabrudzeń można zastosować delikatne mydło, a następnie dokładnie spłukać okaz wodą destylowaną i osuszyć miękką ściereczką. ## Czego unikać Należy unikać stosowania silnych kwasów i zasad, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Ze względu na kruchość, wolframit jest wrażliwy na uderzenia i upadki. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, choć nie powoduje znaczących zmian barwy. ## Przechowywanie Okazy wolframitu najlepiej przechowywać w oddzielnych pojemnikach lub na miękkim podłożu, aby zapobiec uszkodzeniom mechanicznym. Ze względu na jego wagę, należy zapewnić stabilne podparcie dla większych okazów. Wskazane jest przechowywanie w miejscu o stabilnej temperaturze i wilgotności.