Wöhlerite

Wzór chemiczny: Na₂Ca₄Zr⁴⁺(Nb⁵⁺,Ti⁴⁺)(Si₂O₇)₂(O,F)₄

Rzadki krzemian cyrkonu i niobu, tworzący tabliczkowe, szklisto błyszczące kryształy o miodowożółtej lub brązowej barwie.

## Charakterystyka Wöhleryt to złożony krzemian z grupy sorokrzemianów, zawierający cyrkon, niob i wapń. Występuje w postaci tabliczkowych lub słupkowych kryształów, często o bogatej morfologii ścian. Zazwyczaj jest wrośnięty w skałę, a dobrze wykształcone, wolnostojące kryształy należą do rzadkości. Jego wygląd charakteryzuje się szklistym do żywicznego połyskiem i barwami od jasnożółtej, przez miodową, po czerwonobrązową. ## Właściwości fizyczne Minerał ten cechuje się twardością 5.5-6 w skali Mohsa, co plasuje go w tej samej kategorii co skalenie. Jest stosunkowo kruchy, a jego gęstość wynosi około 3.41-3.44 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. Jest przezroczysty do przeświecającego, choć większość okazów jest jedynie przeświecająca z powodu wewnętrznych spękań i inkluzji. ## Barwy i odmiany Dominującą paletą barw wöhlerytu są odcienie żółci, brązu i szarości. Spotykane są kryształy jasnożółte, woskowożółte, miodowożółte, brązowe, a niekiedy szare lub niemal bezbarwne. Niektóre okazy mogą wykazywać delikatny pleochroizm (zmianę odcienia barwy w zależności od kierunku obserwacji). Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1843 roku przez norweskiego mineraloga Theodora Scheerera. Nazwał go na cześć Friedricha Wöhlera (1800-1882), wybitnego niemieckiego chemika, znanego z syntezy mocznika i izolacji wielu pierwiastków, w tym berylu i itru. Miejscem typowym, z którego pochodziły pierwsze opisane okazy, jest Langesundsfjorden w Norwegii. ## Zastosowania Wöhleryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest minerałem interesującym i poszukiwanym wyłącznie ze względów naukowych i kolekcjonerskich, jako przedstawiciel rzadkich krzemianów cyrkonu i niobu.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Barwa
Honey-yellow, wine-yellow to sulfur-yellow, light to dark yellow, brown, gray
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
Yellowish white; pale yellow
Gęstość
3.40
Łupliwość
Distinct on {010} Poor on {100}{110}
Przełam
Irregular/Uneven,Splintery
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi wöhlerytu są jego tabliczkowy lub grubotabliczkowy pokrój kryształów, szklisty do żywicznego połysk oraz typowe barwy (żółta, brązowa). Doskonała łupliwość w jednym kierunku jest kluczową cechą diagnostyczną, jeśli można ją zaobserwować. Występowanie w sjenitach nefelinowych jest również silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy wöhlerytu (jak låvenit czy hiortdahlit), od których odróżnienie bez zaawansowanych analiz (XRD, EDS) jest praktycznie niemożliwe. Można go również pomylić z niektórymi cyrkonami, tytanitem czy epidotem. Od cyrkonu różni się niższą twardością i pokrojem kryształów. Tytanit ma często bardziej klinowaty kształt i silniejszy połysk. Epidot zazwyczaj występuje w innych paragenezach i ma zielonkawą barwę. ## Formy kryształów Kryształy wöhlerytu są jednoskośne i najczęściej przybierają formę tabliczek, krótkich słupków lub nieregularnych ziaren. Często tworzą agregaty ziarniste lub promieniste. Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są rzadkie i cenione.

Środowisko występowania

## Geneza Wöhleryt jest minerałem magmowym, typowym dla alkalicznych skał głębinowych, zwłaszcza sjenitów nefelinowych i związanych z nimi pegmatytów. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy bogatej w pierwiastki takie jak cyrkon, niob i sód, a ubogiej w krzemionkę. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami charakterystycznymi dla sjenitów nefelinowych, takimi jak nefelin, mikroklin, albit, eudialit, cyrkon, egiryn, arfvedsonit, astrofyllit, lorenzenit, a także z innymi minerałami z grupy wöhlerytu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska wöhlerytu znajdują się w Norwegii, w rejonie Langesundsfjorden (np. na wyspach Låven, Arøya), skąd pochodzą najlepsze okazy. Znany jest również z półwyspu Kola w Rosji (masywy Chibiny i Łowozierski), Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada) oraz z kompleksu Ilimaussaq na Grenlandii. Wystąpienia odnotowano także w Brazylii i Gwinei.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi, pojedynczymi kryształami o wyraźnej, miodowożółtej barwie i dobrej przezroczystości. Duże znaczenie ma wielkość kryształu - te przekraczające 1 cm są już uważane za znaczące. Atrakcyjność podnosi kontrastowe umiejscowienie na jasnej matrycy skalnej, na przykład na alibicie lub nefelinie. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji w Norwegii, w rejonie Langesundsfjorden. Materiał z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie również dostarcza dobrych jakościowo kryształów, często w ciekawych asocjacjach mineralnych. Okazy z Półwyspu Kola są zazwyczaj bardziej masywne i rzadziej tworzą wolnostojące kryształy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wöhlerytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Ze względu na doskonałą łupliwość, czyszczenie mechaniczne (np. ultradźwiękami) jest absolutnie niewskazane, gdyż może doprowadzić do rozpadu kryształu. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie należy go również podgrzewać ani narażać na nagłe zmiany temperatury. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, choć nie ma dowodów na jego blaknięcie. ## Przechowywanie Okazy wöhlerytu, zwłaszcza te z dobrze wykształconymi kryształami, powinny być przechowywane w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały. Ze względu na kruchość i łupliwość, należy obchodzić się z nimi delikatnie.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej