Wiwianit

Wzór chemiczny: Fe₂+₃(PO₄)₂·₈H₂O

Wiwianit to rzadki minerał fosforanowy, znany z intensywnej barwy, która zmienia się pod wpływem światła, oraz charakterystycznych, wydłużonych kryształów.

## Charakterystyka Wiwianit jest uwodnionym fosforanem żelaza, często tworzącym wydłużone, słupkowe lub igiełkowe kryształy, które mogą osiągać znaczne rozmiary. Świeżo wydobyty minerał jest zazwyczaj bezbarwny lub bladozielony, jednak pod wpływem ekspozycji na światło słoneczne i powietrze utlenia się, przyjmując intensywne odcienie niebieskiego, granatowego, a nawet czarnego. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających, a ich powierzchnia często wykazuje wyraźne prążkowanie wzdłuż wydłużenia. ## Właściwości fizyczne Twardość wiwianitu w skali Mohsa wynosi od 1,5 do 2, co czyni go minerałem bardzo miękkim. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co sprawia, że jest kruchy i łatwo się rozwarstwia. Połysk wiwianitu jest szklisty do perłowego na powierzchniach łupliwości. Gęstość waha się w przedziale 2,6-2,7 g/cm³. ## Barwy i odmiany Typowe barwy wiwianitu to bezbarwny, bladozielony, niebieskozielony, indygowy, ciemnoniebieski, a nawet czarny. Zmiana barwy jest wynikiem utleniania jonów żelaza Fe²⁺ do Fe³⁺. Nie wyróżnia się specyficznych odmian handlowych, jednak okazy o intensywnym, głębokim niebieskim kolorze są najbardziej cenione. ## Historia i nazwa Wiwianit został po raz pierwszy opisany w 1817 roku przez niemieckiego mineraloga Abrahama Gottloba Wernera. Nazwa minerału pochodzi od nazwiska angielskiego mineraloga i kolekcjonera minerałów, Johna Henry'ego Viviana (1785-1855), który odkrył ten minerał w Kornwalii w Anglii. ## Zastosowania Wiwianit nie ma znaczących zastosowań przemysłowych. Jest to przede wszystkim minerał kolekcjonerski, ceniony za swoje estetyczne walory, zwłaszcza intensywną barwę i dobrze wykształcone kryształy. Bywa również przedmiotem badań naukowych ze względu na swoje właściwości krystalochemiczne i procesy utleniania.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1.5-2
Połysk: Szklisty do perłowego
Rysa: Biała do niebieskawej
Gęstość: 2.6-2.7
Łupliwość: Doskonała wg {010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Wiwianit można rozpoznać po charakterystycznej, często intensywnie niebieskiej lub niebieskozielonej barwie, która rozwija się po ekspozycji na światło. Pomocne są również wydłużone, słupkowe kryształy z doskonałą łupliwością wzdłuż ich długości. Miękkość minerału (można go zarysować paznokciem) jest również cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Wiwianit bywa mylony z lazurytem, azurytem czy indygolitem (niebieskim turmalinem) ze względu na podobną barwę. Jednakże, wiwianit jest znacznie bardziej miękki i posiada doskonałą łupliwość, czego brakuje wymienionym minerałom. Zmiana barwy pod wpływem światła jest również unikalną cechą wiwianitu. ## Formy kryształów Wiwianit najczęściej występuje w postaci wydłużonych, słupkowych, igiełkowych lub włóknistych kryształów. Często tworzy promieniste lub gwiaździste agregaty. Może również występować w formie zbitych mas, konkrecji lub jako naloty i inkrustacje.

Środowisko występowania

## Geneza Wiwianit jest minerałem wtórnym, powstającym w środowiskach redukujących, bogatych w fosforany i żelazo. Często tworzy się w strefach wietrzenia złóż rud żelaza, w osadach jeziornych i bagiennych, w torfowiskach, a także w kościach i zębach skamieniałych zwierząt. Może również występować w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Wiwianit często współwystępuje z innymi minerałami fosforanowymi, takimi jak fosforyt, apatyt, a także z pirytem, markasytem, syderytem i limonitem. W środowiskach osadowych może być związany z materią organiczną. ## Lokalizacje Znaczące złoża wiwianitu występują w wielu miejscach na świecie. Do najważniejszych należą: Boliwia (kopalnia Siglo XX, Llallagua), gdzie znaleziono jedne z największych i najpiękniejszych kryształów; Rosja (Kercz, Półwysep Tamański); Stany Zjednoczone (Kolorado, New Jersey); Australia (Queensland); Anglia (Kornwalia); Niemcy (Saksonia); oraz Kamerun.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy wiwianitu to te o intensywnej, głębokiej niebieskiej barwie, dużej przezroczystości i dobrze wykształconych, nieuszkodzonych kryształach. Wielkość kryształów również ma znaczenie, przy czym większe, estetyczne okazy są bardziej poszukiwane. Ważna jest także minimalna ilość inkluzji i brak pęknięć. ## Popularne stanowiska Najbardziej poszukiwane okazy wiwianitu pochodzą z kopalni Siglo XX w Llallagua w Boliwii, słynącej z dużych, intensywnie niebieskich kryształów. Inne cenione lokalizacje to Rosja (Kercz) i Australia.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na swoją miękkość i kruchość, wiwianit wymaga delikatnego czyszczenia. Najlepiej używać miękkiej, suchej szmatki lub pędzelka do usuwania kurzu. W przypadku większych zabrudzeń można użyć lekko zwilżonej wodą destylowaną szmatki, jednak należy unikać długotrwałego kontaktu z wodą. ## Czego unikać Wiwianit jest bardzo wrażliwy na światło słoneczne, które przyspiesza proces utleniania i ciemnienia minerału. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie promienie słoneczne oraz silne sztuczne oświetlenie. Minerał jest również wrażliwy na wysoką temperaturę i gwałtowne zmiany temperatury, które mogą prowadzić do pęknięć. Ze względu na swoją miękkość, należy chronić go przed zarysowaniami i uderzeniami. Unikać należy także kontaktu z kwasami i silnymi zasadami. ## Przechowywanie Okazy wiwianitu najlepiej przechowywać w ciemnym, chłodnym i suchym miejscu, z dala od źródeł światła. Idealnie nadają się do tego szczelne pojemniki lub gabloty, które chronią przed kurzem i wilgocią. Warto rozważyć przechowywanie w pojemnikach z materiałem absorbującym wilgoć, aby zapobiec jej gromadzeniu się. Ze względu na kruchość, każdy okaz powinien być zabezpieczony przed przemieszczaniem się i kontaktem z innymi minerałami.