Wittite

Wzór chemiczny: Pb²⁺₈Bi³⁺₁₀(S²⁻,Se²⁻)₂₃

Wittyt to rzadki siarczek ołowiu i bizmutu z domieszką selenu, tworzący blaszki i agregaty o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Wittyt jest minerałem należącym do grupy siarczków, a dokładniej siarkosoli ołowiu i bizmutu, w którego strukturę może wbudowywać się selen. Występuje najczęściej w formie cienkich, giętkich blaszek lub łusek, a także jako skupienia włókniste i promieniste. Jego wygląd jest typowo metaliczny, o barwie od jasno ołowianoszarej do stalowoszarej. Ze względu na swoją rzadkość i niepozorny wygląd, jest minerałem znanym głównie specjalistom i zaawansowanym kolekcjonerom. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się niską twardością, wynoszącą od 2 do 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest bardzo miękki i można go zarysować paznokciem. Ma metaliczny połysk i jest całkowicie nieprzezroczysty. Jego blaszki są giętkie, co jest jedną z jego cech charakterystycznych. ## Historia i nazwa Wittyt został po raz pierwszy opisany w 1924 roku. Jego nazwa pochodzi od nazwiska Thorberna Witta, szwedzkiego inżyniera górnictwa i kolekcjonera minerałów, który jako pierwszy znalazł ten minerał. Miejscem typowym, z którego pochodzą pierwsze zbadane okazy, jest historyczna kopalnia Falun w Szwecji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Metaliczny
Rysa: Czarna
Gęstość: 0
Łupliwość: Jedna dobra łupliwość. Powierzchnie łupliwości wykazują prążkowanie pod kątem od 57° do 57,5°.
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Wittyt można rozpoznać po jego ołowianoszarej barwie, metalicznym połysku, bardzo niskiej twardości oraz charakterystycznej formie cienkich, giętkich blaszek. Rysa minerału jest czarna. Dobra łupliwość w jednym kierunku, z widocznymi prążkami na powierzchniach łupliwości, jest również ważną cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Wittyt bywa mylony z innymi siarkosolami ołowiu i bizmutu, takimi jak galenobizmutyt czy lillianit, a także z grafitem lub molibdenitem ze względu na podobny wygląd i niską twardość. Od grafitu i molibdenitu odróżnia go większa gęstość i brak charakterystycznego "tłustego" dotyku. Pewne rozróżnienie od innych siarkosoli wymaga zazwyczaj zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Minerał ten rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej spotykany jest w postaci cienkich, blaszkowatych lub łuskowych agregatów. Obserwuje się również skupienia włókniste i promieniste.

Środowisko występowania

## Geneza Wittyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych, zwykle w paragenezie z innymi siarczkami i siarkosolami bizmutu i ołowiu. Jego typowe środowisko formowania to złoża polimetaliczne. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z takimi minerałami jak bizmutynit, galena, chalkopiryt, kwarc, kalcyt, a także z innymi, rzadszymi siarkosolami. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania wittytu jest kopalnia Falun w regionie Dalarna w Szwecji, będąca jego lokalizacją typową. Poza Szwecją, jego obecność odnotowano w kilku innych miejscach na świecie, jednak są to wystąpienia o znaczeniu wyłącznie naukowym.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu wittytu ocenia się na podstawie obfitości i wykształcenia jego agregatów. Najbardziej pożądane są okazy z wyraźnie widocznymi, nieuszkodzonymi blaszkami lub promienistymi skupieniami, kontrastujące z otaczającą skałą (matrycą). Ze względu na rzadkość minerału, każdy dobrze udokumentowany okaz ma wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim pozostaje historyczna lokalizacja typowa - kopalnia Falun w Szwecji. Okazy z tego miejsca, zwłaszcza te pochodzące z dawnych zbiorów, są najbardziej cenione.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wittytu należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego niską twardość i blaszkowatą budowę, jest niezwykle podatny na uszkodzenia mechaniczne. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na zarysowania, uderzenia i ścieranie. Należy chronić go przed kontaktem z twardszymi minerałami. Chemikalia, w tym kwasy i zasady, mogą go uszkodzić. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do jego powolnego utleniania. ## Przechowywanie Wittyt powinien być przechowywany w osobnym, wyściełanym pudełku klaserowym, aby uniknąć kontaktu z innymi minerałami i zapobiec fizycznym uszkodzeniom. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy go trzymać w suchym miejscu.