Wilkmanite

Wzór chemiczny: Ni₃Se₄

Wilkmanit to rzadki selenek niklu, tworzący metaliczne, brązowawobiałe ziarna w asocjacji z innymi selenkami.

## Charakterystyka Wilkmanit jest bardzo rzadkim minerałem z grupy selenków. Występuje w formie drobnych, anhedralnych (nie wykazujących własnej formy krystalicznej) ziaren, zwykle o wielkości poniżej 1 mm. Jego wygląd jest metaliczny, a barwa na świeżej powierzchni brązowawobiała, często z różowawym odcieniem. Zazwyczaj jest spotykany w postaci wrostków w innych minerałach, głównie w kalcycie lub w towarzystwie innych selenków. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2,5, co czyni go stosunkowo miękkim. Gęstość jest wysoka, obliczona na 7,34 g/cm³. ## Historia i nazwa Wilkmanit został po raz pierwszy opisany w 1961 roku przez J. Vuorelainena, T.A. Häkliego i E. Peltolę. Nazwa minerału honoruje Waltera (Wäinö) Wilkmana (1872–1937), byłego dyrektora Fińskiej Służby Geologicznej, za jego wkład w badanie geologii skał prekambryjskich w Finlandii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, wilkmanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Barwa: Yellow-gray
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 0
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja wilkmanitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS/WDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). Wstępne rozpoznanie w wypolerowanej próbce pod mikroskopem opiera się na jego brązowawobiałej barwie z różowym odcieniem, anizotropii i współwystępowaniu z innymi selenkami niklu i kobaltu. ## Odróżnianie od podobnych Wilkmanit jest bardzo podobny do innych selenków, takich jak berzelianit, umangit czy klausthalit, a zwłaszcza do innych selenków niklu jak mäkinenit czy sederholmit. Odróżnienie go od tych minerałów jest możliwe wyłącznie za pomocą analizy chemicznej i krystalograficznej. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy nieregularne, anhedralne ziarna i agregaty. Nie zaobserwowano dobrze wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Wilkmanit powstaje w warunkach hydrotermalnych, w żyłach kalcytowo-uraninitowych przecinających skały metamorficzne, takie jak czarne łupki. Jego krystalizacja jest związana z procesami mineralizacji selenowej w niskich i średnich temperaturach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi, często równie rzadkimi selenkami. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: klausthalit, berzelianit, umangit, klockmannit, eukairyt, uraninit, hematyt oraz kalcyt, w którym często tworzy wrostki. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania wilkmanitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: złoże uranu Kuusamo w rejonie Kitka, w pobliżu miejscowości Oulanka w Finlandii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu wilkmanitu jest determinowana niemal wyłącznie przez jego obecność i możliwość identyfikacji. Ponieważ występuje w postaci mikroskopijnych ziaren, najważniejszym kryterium jest bogactwo tych ziaren w matrycy skalnej oraz ich asocjacja z innymi rzadkimi selenkami. Okazy, na których wilkmanit jest widoczny (choćby pod mikroskopem) i jednoznacznie zidentyfikowany, są niezwykle cenne. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa w Kuusamo w Finlandii. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie trudny do zdobycia i praktycznie nie pojawia się na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wilkmanitu, jako niezwykle rzadkie i zazwyczaj mikroskopijne, praktycznie nie wymagają czyszczenia. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich kwasów i środków chemicznych, które mogą reagować z selenkami. Minerał jest miękki i kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i wibracjami. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy z wilkmanitem powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych pojemnikach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Najlepiej trzymać je z dala od minerałów, które mogą ulegać utlenianiu, aby uniknąć niepożądanych reakcji chemicznych.