Wilkinsonite

Wzór chemiczny: Na₄(Fe₂+₈Fe₃+₄)O₄[Si₁₂O₃₆]

Wilkinsonit to bardzo rzadki, czarny minerał z grupy enigmatytu, odkryty w Australii i nazwany na cześć geologa C.J. Wilkinsona.

## Charakterystyka Wilkinsonit jest bardzo rzadkim krzemianem sodu i żelaza, należącym do grupy enigmatytu. Tworzy niewielkie, czarne, tabliczkowe kryształy, które zazwyczaj występują w formie skupień wrostkowych w skale macierzystej. Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, jest minerałem znanym głównie w kręgach naukowych i specjalistycznych. Jego czarna barwa i występowanie w postaci wrostków są jego najbardziej charakterystycznymi cechami wizualnymi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 5 w skali Mohsa. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Przełam ma muszlowy, a rysa jest brązowa. Gęstość nie została precyzyjnie określona. ## Barwy i odmiany Wilkinsonit występuje wyłącznie w kolorze czarnym. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1988 roku. Jego nazwa pochodzi od nazwiska Charlesa Smitha Wilkinsona (1843-1891), geologa rządowego i pioniera badań geologicznych w Nowej Południowej Walii w Australii, gdzie minerał został odkryty. ## Zastosowania Wilkinsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, choć ze względu na ekstremalną rzadkość jest obiektem pożądania jedynie wąskiej grupy wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Rysa: Brown
Gęstość: 0
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Translucent,Opaque
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie wilkinsonitu w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwe ze względu na jego rzadkość i wygląd. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza chemiczna (EDS) i rentgenowska (XRD). W kolekcji można go wstępnie zidentyfikować na podstawie czarnej barwy, asocjacji mineralnej i potwierdzonej lokalizacji pochodzenia. ## Odróżnianie od podobnych Wilkinsonit można pomylić z innymi czarnymi minerałami z grupy enigmatytu, takimi jak enigmatyt czy krinovit, a także z pospolitszymi minerałami jak hornblenda, pirokseny (np. augit) czy ilmenit. Odróżnienie od członków własnej grupy jest możliwe wyłącznie za pomocą analizy chemicznej. Od innych czarnych minerałów odróżnia go m.in. brak łupliwości i specyficzne środowisko występowania. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy bardzo małe, tabliczkowe kryształy, zwykle o wielkości poniżej 1 mm. Najczęściej występuje w postaci wrostków w innych minerałach lub skale.

Środowisko występowania

## Geneza Wilkinsonit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w końcowych etapach krystalizacji w alkalicznych, niedosyconych krzemionką skałach wulkanicznych, takich jak trachity i fonolity. W lokalizacji typowej (Warrumbungle Range) występuje jako składnik trachitów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. W miejscu odkrycia znaleziono go w towarzystwie sanidynu, nefelinu, analcymu, egirynu, arfvedsonitu, enigmatytu, lamprofillitu i lorenzenitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i szczegółowo opisanym miejscem występowania wilkinsonitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: wulkaniczny masyw Warrumbungle Range w Nowej Południowej Walii w Australii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Z uwagi na ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, głównym kryterium wartości okazu jest sama potwierdzona obecność wilkinsonitu. Najbardziej pożądane są okazy, gdzie kryształy, mimo że małe, są jak najlepiej wykształcone i widoczne na tle skały macierzystej. Bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi minerałami również podnosi wartość naukową i kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów wilkinsonitu jest jego typowa lokalizacja w Warrumbungle Range w Australii. Materiał z tego miejsca jest praktycznie niedostępny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z wilkinsonitem należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego występowanie w formie wrostków w skale, czyszczenie na mokro jest niewskazane bez znajomości właściwości skały macierzystej. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić zarówno wilkinsonit, jak i otaczające go minerały. Należy również unikać ultradźwiękowych myjek i gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Najlepiej trzymać je z dala od kurzu i bezpośredniego światła słonecznego, w suchym miejscu.