Whitmoreite

Wzór chemiczny: Fe²⁺Fe³⁺₂(PO₄)₂(OH)₂·₄H₂O

Whitmoreit to rzadki minerał fosforanowy, tworzący skupienia promienistych, igiełkowych kryształów o charakterystycznej, ciemnobrązowej do niemal czarnej barwie.

## Charakterystyka Whitmoreit jest uwodnionym fosforanem żelaza, należącym do grupy arthuritu. Tworzy charakterystyczne, promieniste lub gwiaździste agregaty złożone z bardzo drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów. Poszczególne kryształy rzadko osiągają znaczące rozmiary, a całe skupienia mają zwykle od kilku do kilkunastu milimetrów średnicy. Minerał ten jest ceniony przez kolekcjonerów za efektowne, promieniste formy, w jakich występuje. ## Właściwości fizyczne Kryształy whitmoreitu wykazują połysk od szklistego do diamentowego. Są kruche i przeświecające, a na cienkich krawędziach bywają niemal przezroczyste. Twardość w skali Mohsa wynosi około 3, a gęstość waha się między 3.16 a 3.20 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach od ciemnego brązu i brązowozielonego do niemal czarnego. Czasem wykazuje delikatny pleochroizm w odcieniach brązu i zieleni. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Whitmoreit został po raz pierwszy opisany w 1974 roku przez Paula B. Moore'a, Anthony'ego R. Kampa i Anthony'ego J. Irvinga. Nazwa minerału honoruje Roberta W. Whitmore'a (1905-1979), amerykańskiego inżyniera górnictwa i kolekcjonera minerałów z New Hampshire, który jako pierwszy znalazł ten minerał w kopalni Palermo No. 1. ## Zastosowania Whitmoreit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Barwa: Yellow-brown, green-brown
Połysk: Vitreous to adamantine
Rysa: Light brown
Gęstość: 2.87
Łupliwość: Fair on {100}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najbardziej charakterystyczną cechą whitmoreitu są jego promieniste lub gwiaździste agregaty drobnych, igiełkowych kryształów o ciemnobrązowej barwie. Połysk, od szklistego do diamentowego, również jest pomocny w identyfikacji. Występuje w paragenezie z innymi wtórnymi fosforanami w pegmatytach granitowych. ## Odróżnianie od podobnych Whitmoreit bywa mylony z innymi minerałami z grupy arthuritu lub podobnymi wtórnymi fosforanami żelaza, takimi jak laueit czy strunzit, które mogą tworzyć podobne agregaty. Odróżnienie go od tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Kontekst geologiczny i minerały towarzyszące mogą być kluczową wskazówką. ## Formy kryształów Kryształy są pryzmatyczne, wydłużone i często spłaszczone, tworząc formy listewkowe lub igiełkowe. Zazwyczaj występują w promienistych, sferycznych lub półsferycznych skupieniach, a także w postaci rozet i wachlarzy. Rzadziej spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Whitmoreit jest wtórnym minerałem fosforanowym, który powstaje w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych fosforanów (głównie tryfilinu) w strefach utleniania złożonych pegmatytów granitowych. Krystalizuje w pustkach i szczelinach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak siderit, tryfilin, ludlamit, strunzit, laueit, beraunit, rockbridgeit, jahnsyt, kwarc i mitrydatyt. Parageneza ta jest typowa dla pegmatytów fosforanowych. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko (lokalizacja typowa) to kopalnia Palermo No. 1 w North Groton, w stanie New Hampshire, USA. Minerał ten znajdowano również w innych pegmatytach w USA (np. w kopalniach Big Chief i Etta w Dakocie Południowej). Poza Stanami Zjednoczonymi jego występowanie potwierdzono w nielicznych lokalizacjach, m.in. w kopalni Sapucaia w Brazylii oraz w pegmatycie Hagendorf-Süd w Niemczech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze zdefiniowanymi, kulistymi lub gwiaździstymi agregatami o intensywnej, ciemnobrązowej barwie. Ważny jest wysoki połysk kryształów oraz kontrast z jasną skałą macierzystą. Okazy, na których promieniste skupienia są kompletne, nieuszkodzone i wyraźnie odseparowane od siebie, osiągają wyższe ceny. Wielkość agregatów również ma znaczenie, chociaż nawet niewielkie, ale estetyczne skupienia są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Palermo No. 1 w New Hampshire, USA. Materiał z tego miejsca jest uważany za wzorcowy dla gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego kruchość i potencjalną reaktywność, należy unikać mycia w wodzie, a zwłaszcza w środkach chemicznych. Jeśli konieczne jest usunięcie luźnych zanieczyszczeń, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał jest kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, wibracjami i upadkiem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła słonecznego. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Najlepiej trzymać go z dala od innych, twardszych minerałów, które mogłyby go zarysować.