witlockit
Wzór chemiczny: Ca₉Mg(PO₄)₆(PO₃OH)
Rzadki fosforan wapnia i magnezu, znany z występowania w ziemskich pegmatytach oraz jako ważny składnik skał księżycowych i meteorytów.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5
- Barwa
- Colourless, grey-white, light pink, light yellow; colourless in transmitted light.
- Połysk
- Vitreous to resinous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 3.12
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Conchoidal to uneven
- Przezroczystość
- Transparent to translucent
- Układ krystaliczny
- Trigonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację są charakterystyczne, często romboedryczne kryształy, twardość (5 w skali Mohsa) oraz brak łupliwości. Występowanie w paragenezie z innymi fosforanami w pegmatytach granitowych jest również silną wskazówką. Czasem wykazuje słabą, różowawą fluorescencję w świetle UV. ## Odróżnianie od podobnych Whitlockit bywa mylony z apatytem, który jest jednak heksagonalny i często tworzy kryształy o pokroju słupkowym. Od kwarcu odróżnia go znacznie niższa twardość (5 wobec 7). Dolomit i kalcyt są znacznie bardziej miękkie i gwałtownie reagują z kwasem solnym, podczas gdy whitlockit rozpuszcza się w nim powoli. ## Formy kryształów Najczęściej spotykane są małe, romboedryczne lub grubo tabliczkowe kryształy. Minerał tworzy także skupienia ziarniste, promieniste agregaty oraz zaokrąglone guzki i konkrecje.
Środowisko występowania
## Geneza Whitlockit jest minerałem wtórnym, powstającym w złożonych pegmatytach granitowych, gdzie krystalizuje w późnych stadiach procesów hydrotermalnych. Spotykany jest również w osadowych złożach fosforytów. Co istotne, jest ważnym minerałem akcesorycznym w skałach pozaziemskich - zidentyfikowano go w próbkach z Księżyca oraz w wielu typach meteorytów (chondrytach, achondrytach, pallasytach). ## Asocjacje mineralne W pegmatytach współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak ludlamit, fairfieldyt, trifylin, a także z kwarcem, syderytem i miką. W meteorytach towarzyszą mu oliwin, pirokseny, plagioklaz i troilit. ## Lokalizacje Najbardziej znane stanowiska z dobrze wykształconymi kryształami to kopalnie w USA, m.in. Palermo Mine w New Hampshire (miejsce typowe) oraz Tip Top Mine w Dakocie Południowej. Minerał ten jest również znajdowany w wielu innych lokalizacjach na świecie, w tym w Australii, Niemczech i Szwecji, jednak rzadko w formie atrakcyjnych okazów. Jego obecność jest potwierdzona w licznych znaleziskach meteorytów na całym świecie.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy whitlockitu to te z ostrymi, dobrze wykształconymi i przezroczystymi kryształami, osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy przekraczające kilka milimetrów są już uważane za znaczące. Atrakcyjności dodają również estetyczne asocjacje z innymi rzadkimi minerałami fosforanowymi. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych na świecie okazów whitlockitu uważa się dwie amerykańskie lokalizacje: kopalnię Palermo No. 1 w New Hampshire oraz kopalnię Tip Top w Dakocie Południowej. Okazy z tych miejsc stanowią standard, do którego porównuje się inne znaleziska.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy whitlockitu można bezpiecznie czyścić letnią wodą z dodatkiem delikatnego mydła, używając miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia w kruchych kryształach. ## Czego unikać Jako fosforan, minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Twardość 5 oznacza, że może zostać zarysowany przez twardsze minerały (np. kwarc) lub stalowe narzędzia, dlatego należy unikać kontaktu z nimi. Jest stabilny w normalnych warunkach oświetleniowych i temperaturowych. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed zarysowaniem i uszkodzeniami mechanicznymi. Dotyczy to zwłaszcza dobrze wykształconych, drobnych kryształów, które są szczególnie delikatne.