Whiteite-(MnMnMn)

Wzór chemiczny: Mn²⁺Mn²⁺Mn²⁺₂Al₂(PO₄)₄(OH)₂·₈H₂O

Rzadki fosforan z grupy whiteitu, tworzący drobne, tabliczkowe kryształy o barwie od bladożółtej do brązowej, znajdowany w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Whiteit-(MnMnMn) jest uwodnionym fosforanem manganu i glinu, należącym do grupy whiteitu i nadgrupy jahnsytu. Minerał ten tworzy bardzo małe, zwykle nieprzekraczające 1 mm, tabliczkowe lub listewkowe kryształy. Najczęściej występują one w formie promienistych lub rozetowych agregatów, a także jako pojedyncze kryształy narosłe na innych minerałach. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny ze względu na niewielki rozmiar kryształów. ## Właściwości fizyczne Kryształy wykazują szklisty połysk i są przezroczyste do przeświecających. Twardość w skali Mohsa wynosi około 4. Gęstość minerału jest obliczona na 2.95 g/cm³. ## Barwy i odmiany Whiteit-(MnMnMn) występuje w odcieniach od bladożółtego i żółtobrązowego do czerwonawobrązowego. Nie wyróżniono jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1989 roku przez Paula B. Moore'a, Anthony'ego R. Kampfa i Irvinga M. Steele'a. Jego nazwa honoruje Johna Sampsona White'a (ur. 1933), amerykańskiego mineraloga i kustosza kolekcji w Smithsonian Institution. Przyrostek "(MnMnMn)" odnosi się do dominacji manganu w trzech określonych pozycjach (M1, M2, M3) w jego strukturze krystalicznej, zgodnie z zasadami nazewnictwa grupy whiteitu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4
Barwa: colourless to very pale brown
Połysk: Vitreous
Rysa: white
Gęstość: 2.82
Łupliwość: poor cleavage on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja whiteitu-(MnMnMn) w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa i wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza strukturalna (XRD) i analiza chemiczna (EDS/WDS). Wstępne rozpoznanie opiera się na charakterystycznym pokroju cienkich, tabliczkowych kryształów tworzących rozetowe agregaty, barwie oraz współwystępowaniu z innymi rzadkimi fosforanami w pegmatytach. ## Odróżnianie od podobnych Minerał ten jest wizualnie nieodróżnialny od innych członków grupy whiteitu, takich jak whiteit-(CaMnMg) czy whiteit-(CaFeMg), a także od wielu innych drobnoziarnistych, żółtych i brązowych fosforanów. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy są cienkie, tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną {010} i wydłużone wzdłuż osi [001]. Zwykle tworzą wachlarzowate lub rozetowe skupienia, w których poszczególne kryształy rozchodzą się promieniście.

Środowisko występowania

## Geneza Whiteit-(MnMnMn) jest minerałem wtórnym, powstającym w złożonych pegmatytach granitowych. Tworzy się w wyniku procesów hydrotermalnych lub metasomatycznych, oddziałujących na wcześniejsze, pierwotne minerały fosforanowe, takie jak tryplit. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak dickinsonit, fillowit, tryplit, eosphoryt, strengit, rockbridgeit, a także z kwarcem i albitem. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania (localitas typica) tego minerału jest kamieniołom Palermo No. 1 w miejscowości Groton w hrabstwie Grafton, w stanie New Hampshire, USA. Jest to jedyna potwierdzona i szczegółowo opisana lokalizacja tego minerału na świecie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów whiteitu-(MnMnMn) zależy przede wszystkim od ich wartości naukowej i rzadkości. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe agregaty. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z danej lokalizacji. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ich przejrzystość i intensywność barwy mają drugorzędne znaczenie. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest historyczna lokalizacja typowa - kamieniołom Palermo No. 1 w New Hampshire, USA. Materiał z tego miejsca jest niezwykle rzadki i poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikromontów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na potencjalną reaktywność i niewielki rozmiar kryształów, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z chemicznymi środkami czyszczącymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, wszelkich kwasów i detergentów. Minerał jest stosunkowo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich, które chronią przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na mały rozmiar kryształów, idealne są pudełka z lupą w wieczku.