Whewellite

Wzór chemiczny: Ca(C₂)⁶⁺O₄·H₂O

Whewellit to uwodniony szczawian wapnia, rzadki minerał organiczny, który wyróżnia się zdolnością do fluorescencji w świetle ultrafioletowym.

## Charakterystyka Whewellit jest uwodnionym szczawianem wapnia, co czyni go minerałem pochodzenia organicznego. Występuje w postaci dobrze wykształconych, często spłaszczonych lub słupkowych kryształów, które mogą tworzyć bliźniaki. Zazwyczaj jest bezbarwny, biały, żółtawy lub brązowy. Jego kryształy bywają przezroczyste do przeświecających i charakteryzują się szklistym połyskiem. Jest to minerał rzadki, poszukiwany przez kolekcjonerów ze względu na swoje nietypowe pochodzenie i właściwości. ## Właściwości fizyczne Whewellit jest stosunkowo miękkim minerałem o twardości 2.5-3 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować miedziakiem. Jego gęstość wynosi około 2.21 g/cm³, jest więc minerałem lekkim. Wykazuje bardzo dobrą łupliwość w jednej płaszczyźnie, a jego przełam jest muszlowy. Cechą charakterystyczną jest silna, niebiesko-biała fluorescencja w krótkofalowym świetle UV. ## Barwy i odmiany Minerał ten najczęściej jest bezbarwny lub biały. Spotykane są również okazy o barwie żółtej i brązowej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Whewellit został opisany po raz pierwszy w 1852 roku. Jego nazwa honoruje Williama Whewella (1794-1866), angielskiego polihistora, filozofa nauki i mineraloga z Uniwersytetu Cambridge. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, whewellit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów i naukowców badających minerały organiczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.21
Łupliwość
Na <mi>{_101}</mi> bardzo dobra; na {010}, niedoskonała; na {001}, {110}, niewyraźna.
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty,Prześwitujący
Układ krystaliczny
Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną whewellitu jest jego silna, niebiesko-biała fluorescencja w krótkofalowym świetle UV. Jest to minerał stosunkowo miękki (twardość 2.5-3), lekki i wykazujący bardzo dobrą łupliwość. Występuje w charakterystycznych, często zbliźniaczonych kryształach o szklistym połysku. ## Odróżnianie od podobnych Whewellit można pomylić z innymi bezbarwnymi lub białymi minerałami o szklistym połysku, takimi jak kalcyt, dolomit czy niektóre zeolity. Od kalcytu i dolomitu odróżnia go brak reakcji z kwasem solnym. Od zeolitów można go odróżnić na podstawie formy kryształów oraz charakterystycznej, silnej fluorescencji, której większość zeolitów nie wykazuje. ## Formy kryształów Kryształy whewellitu są jednoskośne, często o pokroju tabliczkowym, słupkowym lub równowymiarowym (ekwipotencjalnym). Bardzo często tworzą bliźniaki, w tym bliźniaki penetracyjne, co jest charakterystyczną cechą dla tego minerału. Występuje również w formie skupień ziarnistych lub promienistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Whewellit jest minerałem pochodzenia organicznego. Powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur, często w żyłach kruszcowych, marglach, septariach i złożach węgla. Jego formowanie jest związane z rozkładem materii organicznej, która dostarcza jonów szczawianowych. Może również krystalizować w środowiskach osadowych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z kalcytem, barytem, sfalerytem, pirytem, a także z różnymi minerałami ilastymi i substancjami bitumicznymi, szczególnie w obrębie złóż węgla i septarii ilasto-żelazistych. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą te w Niemczech (np. kopalnia węgla brunatnego w pobliżu Freital w Saksonii), w Czechach (okolice Kladna i Mostu), w Rumunii (kopalnie w rejonie Cavnic i Baia Sprie) oraz w Rosji (Ural). Znajdowany jest również w Stanach Zjednoczonych.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami, zwłaszcza te tworzące estetyczne bliźniaki. Wysoko oceniane są również kryształy osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość kryształów ma duże znaczenie - okazy z kryształami przekraczającymi centymetr są rzadkie i poszukiwane. Barwa, choć zazwyczaj stonowana, może wpływać na atrakcyjność, zwłaszcza w przypadku okazów o czystym, żółtym lub brązowym zabarwieniu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy whewellitu pochodzą z historycznych lokalizacji w Niemczech (Saksonia) i Czechach (Kladno), gdzie znajdowano duże i dobrze uformowane kryształy w konkrecjach i złożach węgla. Okazy z rumuńskich kopalń, np. z Cavnic, również są popularne na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy whewellitu należy czyścić bardzo ostrożnie ze względu na ich miękkość i łupliwość. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest mycie, należy użyć wody destylowanej i unikać silnego tarcia. Po czyszczeniu okaz należy pozostawić do całkowitego wyschnięcia w temperaturze pokojowej. ## Czego unikać Whewellit jest wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kryształy z powodu ich łupliwości. Minerał jest także wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego odwodnienia i zniszczenia struktury. Nie należy go wystawiać na długotrwałe działanie bezpośredniego światła słonecznego. ## Przechowywanie Okazy whewellitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Powinny być chronione przed kurzem, wilgocią i nagłymi zmianami temperatury. Ekspozycja w zamkniętej gablocie jest zalecana.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej