Wherryite

Wzór chemiczny: Pb²⁺₇Cu²⁺₂(S⁶⁺O₄)₄(SiO₄)₂(OH)₂

Wherryt to bardzo rzadki, ołowiano-miedziowy siarczan i krzemian, tworzący mikroskopijne, niebieskozielone kryształy.

## Charakterystyka Wherryt jest złożonym siarczanem i krzemianem ołowiu i miedzi. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Zazwyczaj tworzy rozproszone skupienia, naloty lub występuje w druzach drobnych kryształów na skale macierzystej. Jego charakterystyczna, żywa niebieskozielona barwa sprawia, że jest rozpoznawalny mimo niewielkich rozmiarów. ## Właściwości fizyczne Kryształy wherrytu wykazują połysk określany jako szklisty do żywicznego. Są przezroczyste do przeświecających. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, twardość jest trudna do precyzyjnego zmierzenia, ale szacuje się ją na około 3 w skali Mohsa. Jest to minerał o dużej gęstości (6,45 g/cm³), co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitym, charakterystycznym niebieskozielonym lub zielononiebieskim kolorze. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa wherrytu pochodzi od nazwiska Edgara Theodorea Wherry'ego (1885-1982), amerykańskiego mineraloga, gleboznawcy i botanika, który jako pierwszy zbadał ten minerał. Został on formalnie opisany jako nowy gatunek mineralny w 1950 roku przez Josepha Murdocha i Roberta W. Webba na podstawie próbek znalezionych w kopalni Mammoth-St. Anthony w Arizonie, USA. ## Zastosowania Wherryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, będąc obiektem pożądania dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Barwa: Light green, yellow or bright yellowish-green.
Połysk: Vitreous
Rysa: Light green
Gęstość: 6.45
Łupliwość: Good on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami diagnostycznymi wherrytu są jego charakterystyczna niebieskozielona barwa, występowanie w postaci bardzo małych, tabliczkowych kryształów oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami ołowiu w strefach utlenienia. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Wherryt może być mylony z innymi wtórnymi minerałami miedzi i ołowiu o podobnej barwie, takimi jak linaryt, caledonit czy diaboleit. Odróżnienie go "gołym okiem" jest praktycznie niemożliwe. Linaryt ma zwykle bardziej intensywnie niebieską barwę, a caledonit często tworzy większe kryształy. Diaboleit krystalizuje w innym układzie (tetragonalnym) i ma inne właściwości optyczne. Pewne rozróżnienie wymaga jednak analizy laboratoryjnej. ## Formy kryształów Wherryt tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy o zarysie sześciobocznym lub listewkowym. Kryształy te często występują jako rozproszone jednostki lub tworzą niewielkie, promieniste agregaty i druzy w pustkach skalnych.

Środowisko występowania

## Geneza Wherryt jest wtórnym minerałem powstającym w strefach utlenienia złóż polimetalicznych, bogatych w ołów, miedź i siarczki. Tworzy się w wyniku działania wód powierzchniowych na pierwotne minerały kruszcowe w warunkach pustynnych (klimat suchy i gorący). ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich minerałów wtórnych. Najczęściej współwystępuje z cerusytem, diaboleitem, fosgenitem, boleitem, linarytem, wulfenitem, hemimorfitem i chryzokolą. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania wherrytu jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Mammoth-St. Anthony w hrabstwie Pinal w Arizonie, USA. Jest to główne źródło najlepszych znanych okazów. Minerał ten został również zidentyfikowany w kilku innych miejscach na świecie, m.in. w kopalniach rejonu Tiger w Arizonie, jednak są to wystąpienia o znacznie mniejszym znaczeniu.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu wherrytu zależy przede wszystkim od wielkości i wykształcenia kryształów, co jest rzadkością. Najbardziej cenione są okazy z widocznymi, ostrymi, nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej, niebieskozielonej barwie, osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej. Ważne jest również bogactwo skupienia - im więcej kryształów na danym fragmencie skały, tym okaz jest atrakcyjniejszy. Ze względu na mikroskopowy charakter minerału, większość okazów to tzw. "micromounty". ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i poszukiwane okazy pochodzą z jedynego znaczącego stanowiska na świecie: kopalni Mammoth-St. Anthony w Tiger, w hrabstwie Pinal, Arizona, USA. Okazy z tej lokalizacji są uważane za klasyczne i stanowią wzorzec dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Ze względu na miękkość i kruchość kryształów, kontakt z wodą, a zwłaszcza czyszczenie mechaniczne (np. szczoteczką), jest absolutnie niewskazane i może prowadzić do zniszczenia okazów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i detergentami. Minerał jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, które mogą spowodować jego degradację. Jako minerał zawierający ołów, należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy wherrytu powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i nagłymi zmianami wilgotności. Należy przechowywać go z dala od źródeł ciepła i światła.