Waylandite

Wzór chemiczny: Bi<sup>3+</sup>Al<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>6</sub>

Waylandyt to rzadki fosforan bizmutu i glinu, tworzący mikroskopijne, białe lub kremowe agregaty i naskorupienia.

## Charakterystyka Waylandyt jest minerałem z grupy fosforanów, należącym do szeregu crandallitu. Występuje niezwykle rzadko, tworząc najczęściej bardzo drobne, mikrokrystaliczne agregaty, naskorupienia lub masywne skupienia o ziarnistej teksturze. Ze względu na rozmiar kryształów, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania. Typowe okazy mają wygląd białych, szarawych lub kremowych, ziemistych nalotów na innych minerałach. ## Właściwości fizyczne Kryształy waylandytu są zbyt małe, by określić ich właściwości fizyczne bez specjalistycznego sprzętu. Minerał jest stosunkowo twardy jak na fosforan, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 4.5. Ma szklisty połysk, jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi około 3.85 g/cm³, co jest cechą charakterystyczną dla minerałów zawierających bizmut. ## Barwy i odmiany Waylandyt jest zazwyczaj biały, szarobiały, kremowy lub bezbarwny. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1962 roku przez P. G. Embreya i M. H. Heya. Jego nazwa pochodzi od nazwiska E. J. Waylanda, byłego dyrektora Służby Geologicznej Ugandy, w uznaniu jego wkładu w badania geologiczne regionu. Okazy typowe pochodzą z kopalni Beryl-Tantalite w miejscowości Wampewo, w dystrykcie Rakai w Ugandzie. ## Zastosowania Waylandyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców badających mineralogię fosforanów.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.85
Łupliwość
Doskonała na {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja waylandytu bez zaawansowanych metod analitycznych (takich jak XRD czy EDS) jest praktycznie niemożliwa. Wstępne rozpoznanie w terenie opiera się na obserwacji środowiska geologicznego - występowania w strefach utlenienia złóż kruszcowych bogatych w bizmut, w asocjacji z innymi rzadkimi fosforanami. Jego białe, ziemiste lub bardzo drobnoziarniste agregaty są wskazówką, ale nie cechą jednoznaczną. ## Odróżnianie od podobnych Waylandyt jest makroskopowo nieodróżnialny od wielu innych białych i kremowych minerałów wtórnych, takich jak crandallit, wardyt, wavellit czy minerały z grupy ałunitu. Pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej potwierdzającej obecność bizmutu, glinu i fosforu. ## Formy kryształów Waylandyt krystalizuje w układzie trygonalnym. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub romboedryczne kryształy, zazwyczaj o wielkości poniżej 0.1 mm. Najczęściej spotykany jest w formie sferulitycznych lub promienistych agregatów, a także jako masywne, kryptokrystaliczne naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Waylandyt jest wtórnym minerałem fosforanowym, który tworzy się w strefach utlenienia (wietrzenia) złóż hydrotermalnych, szczególnie tych bogatych w bizmut. Powstaje w wyniku reakcji roztworów zawierających fosforany z minerałami pierwotnymi bizmutu i glinu w pegmatytach granitowych lub żyłach kwarcowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami, arsenianami i minerałami bizmutu. Typowe minerały towarzyszące to między innymi bismutyt, skorodyt, crandallit, wardyt, wavellit, kwarc, muskowit, beryl oraz różne tlenki żelaza. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzi materiał typowy, to kopalnia Beryl-Tantalite w Wampewo w Ugandzie. Inne potwierdzone lokalizacje to m.in. kopalnia Silver Coin w Valmy w Nevadzie (USA), kopalnia Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy), a także wystąpienia w Kornwalii (Wielka Brytania) i na Sardynii (Włochy).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu waylandytu jest oceniana przede wszystkim na podstawie bogactwa i widoczności agregatów na matrycy skalnej. Ponieważ kryształy są mikroskopijne, okazy z wyraźnie uformowanymi sferulitami lub gęstymi naskorupieniami są bardziej cenione. Kontrast kolorystyczny z podłożem (np. biały waylandyt na ciemnej skale) również podnosi atrakcyjność wizualną. Asocjacja z innymi rzadkimi minerałami jest istotnym atutem. ## Popularne stanowiska Okazy z lokalizacji typowej w Ugandzie są historycznie najważniejsze, ale niezwykle trudne do zdobycia. Na rynku kolekcjonerskim najczęściej pojawiają się okazy z kopalni Clara w Niemczech, która jest znana z dostarczania dobrze wykształconych mikrokryształów wielu rzadkich minerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy waylandytu są zazwyczaj bardzo delikatne i składają się z mikroskopijnych kryształów. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Jeśli jest to konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może uszkodzić delikatne agregaty lub skałę macierzystą. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, wszelkich chemikaliów, kwasów i detergentów. Minerał jest wrażliwy na działanie chemiczne. Należy również chronić go przed wysoką temperaturą i wstrząsami mechanicznymi. ## Przechowywanie Okazy waylandytu najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na mały rozmiar kryształów, nie jest to minerał przeznaczony do ekspozycji poza specjalistycznym opakowaniem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej