Vysotskite

Wzór chemiczny: Pd<sup>2+</sup>S<sup>2-</sup>

Wysockit to rzadki siarczek palladu, tworzący najczęściej mikroskopijne, metaliczne ziarna w asocjacji z innymi minerałami grupy platynowców.

## Charakterystyka Wysockit jest siarczkiem palladu, należącym do grupy miedzi. Występuje najczęściej w formie anhedralnych (nieforemnych) ziaren o rozmiarach nieprzekraczających kilkuset mikrometrów, rozproszonych w innych siarczkach lub minerałach skałotwórczych. Rzadko tworzy prymitywne, słabo wykształcone kryształy o tetragonalnym zarysie. Jego wygląd jest typowo metaliczny, o barwie od białej do srebrzystobiałej, często z żółtawym lub różowawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5, a gęstość jest wysoka i wynosi 7.65 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Barwa wysockitu jest zazwyczaj srebrzystobiała, stalowoszara lub biała, często z widocznym żółtawym lub różowawym odcieniem, co jest cechą charakterystyczną. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1962 roku przez A.D. Genkina i I.V. Zvyagintseva. Nazwa honoruje Nikołaja Konstantynowicza Wysockiego (1864–1932), rosyjskiego geologa, który był autorytetem w dziedzinie złóż platyny na Uralu. Lokalizacją typową są złoża miedziowo-niklowe w rejonie Norylska na Syberii w Rosji. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i mikroskopijne rozmiary, wysockit nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Stanowi jednak ważny składnik niektórych rud palladu i platyny, będąc przedmiotem zainteresowania naukowego i złożowego. Ma znaczenie wyłącznie kolekcjonerskie dla wyspecjalizowanych zbieraczy mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
7.65
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja wysockitu jest niezwykle trudna bez specjalistycznego sprzętu. W zgładach polerskich pod mikroskopem rudnym można go rozpoznać po charakterystycznej anizotropii (zmianie barw w świetle spolaryzowanym) od szarej do żółtawobrązowej oraz po barwie z różowawym lub żółtawym odcieniem. Ostateczne potwierdzenie wymaga analizy chemicznej (EDS/WDS) w celu stwierdzenia obecności palladu i siarki. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi siarczkami platynowców, takimi jak braggit ((Pt,Pd,Ni)S) czy cooperyt (PtS). Braggit jest optycznie bardzo podobny, ale zazwyczaj ma bardziej szarą barwę. Cooperyt jest również podobny, ale krystalizuje w innym układzie. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie za pomocą metod analitycznych. ## Formy kryształów Kryształy są ekstremalnie rzadkie i słabo wykształcone, o pokroju pryzmatycznym lub tabliczkowym. Najczęściej występuje w postaci nieregularnych, anhedralnych ziaren i wrostków w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Wysockit krystalizuje w warunkach magmowych, w ultrazasadowych i zasadowych intruzjach warstwowych, jako jeden z późnych produktów krystalizacji siarczków. Powstaje w złożach niklu, miedzi i platynowców. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami z grupy platynowców (MGP) oraz siarczkami metali nieszlachetnych. Jego typowymi minerałami towarzyszącymi są: braggit, cooperyt, chalkopiryt, pentlandyt, pirotyn, a także rodzima platyna i złoto. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie, z których pochodzą dobrze zbadane okazy, to złoża rejonu Norylska (Tałnach, Oktiabrskoje) na Syberii w Rosji. Występuje także w kompleksie Bushveld w RPA, w kompleksie Sudbury w Kanadzie oraz w kompleksie Stillwater w Montanie, USA. Są to wszystko światowej klasy złoża metali z grupy platynowców.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku wysockitu, który jest mikrominerałem, o wartości okazu decyduje przede wszystkim bogactwo występowania i pewność identyfikacji. Najbardziej cenione są próbki, w których ziarna wysockitu są stosunkowo duże (powyżej 0.1 mm) i wyraźnie widoczne na tle matrycy skalnej lub w towarzystwie innych rzadkich minerałów. Kluczowa jest dołączona dokumentacja analityczna potwierdzająca skład chemiczny. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i klasyczne okazy pochodzą ze złóż miedziowo-niklowych w rejonie Norylska w Rosji, które są jego lokalizacją typową. Okazy z kompleksu Bushveld (RPA) i Sudbury (Kanada) również są poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z wysockitem, będące zazwyczaj polerowanymi zgładami lub fragmentami skał, nie wymagają czyszczenia. W razie potrzeby kurz można usunąć za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych utleniaczy, które mogą go uszkodzić. Należy chronić go przed wilgocią, aby zapobiec powolnemu utlenianiu. Unikać zarysowań, ponieważ jest to minerał stosunkowo miękki. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętym pudełku typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Zgłady polerskie powinny być przechowywane w sposób zabezpieczający ich powierzchnię przed porysowaniem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej