Violarite

Wzór chemiczny: Fe²⁺Ni³⁺₂S²⁻₄

Wiolaryt to rzadki siarczek żelaza i niklu o metalicznym połysku, tworzący najczęściej masywne lub ziarniste skupienia o barwie od fioletowoszarej do miedzianoczerwonej.

## Charakterystyka Wiolaryt jest minerałem z grupy tiospineli, będącym siarczkiem żelaza i niklu. Rzadko tworzy małe, ośmiościenne kryształy, zazwyczaj występuje w formie masywnych, ziarnistych lub wypryskowych skupień. Jego powierzchnia często pokryta jest wtórnymi minerałami niklu, takimi jak milleryt czy polidymit, co może nadawać mu zróżnicowany wygląd. Charakterystyczną cechą jest jego tendencja do szybkiego matowienia i zmiany barwy na powietrzu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten cechuje się twardością w zakresie 4.5-5.5 w skali Mohsa i jest stosunkowo gęsty, z gęstością wynoszącą od 4.7 do 4.8 g/cm³. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. Posiada metaliczny połysk, który jednak szybko traci intensywność pod wpływem warunków atmosferycznych. Jest nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Świeży wiolaryt ma barwę od jasnoszarej z fioletowym odcieniem do szarobiałej. Na zwietrzałych powierzchniach lub pod wpływem powietrza szybko matowieje, przybierając odcień od fioletowoszarego do miedzianoczerwonego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa wiolaryt pochodzi od łacińskiego słowa "violaris", oznaczającego "fioletowy", co nawiązuje do charakterystycznej, fioletowawej barwy zwietrzałych okazów. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1924 roku na podstawie okazów znalezionych w kopalni Vermilion w dystrykcie Sudbury w Ontario, w Kanadzie. ## Zastosowania Wiolaryt, występując w złożach siarczkowych niklu, może być podrzędnym składnikiem rud tego metalu. Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, ma głównie znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5.5
Barwa
Violet gray, copper red, light gray, or steel gray
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
0
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną wiolarytu jest jego charakterystyczna fioletowoszara barwa na świeżych powierzchniach, która szybko matowieje i ciemnieje. Metaliczny połysk, stosunkowo wysoka twardość (jak na siarczek) oraz współwystępowanie z innymi siarczkami niklu i żelaza (np. pirytem, pentlandytem, millerytem) są ważnymi wskazówkami. Minerał jest słabo magnetyczny po podgrzaniu. ## Odróżnianie od podobnych Wiolaryt bywa mylony z bornitem, który również wykazuje fioletową iryzację, jednak bornit jest znacznie bardziej miękki (twardość 3). Można go także pomylić z polidymitem, z którym często współwystępuje i tworzy przerosty; rozróżnienie tych dwóch minerałów bez zaawansowanych metod (np. analizy chemicznej) jest bardzo trudne. Od chalkopirytu odróżnia go brak mosiężnożółtej barwy. ## Formy kryształów Wiolaryt krystalizuje w układzie regularnym, bardzo rzadko tworząc niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o formie ośmiościanów. Zazwyczaj spotykany jest w postaci skupień ziarnistych, masywnych lub jako drobne wrostki i żyłki w innych siarczkach.

Środowisko występowania

## Geneza Wiolaryt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, powstającym w niskich i średnich temperaturach. Najczęściej tworzy się jako produkt przeobrażenia pierwotnych siarczków niklu, głównie pentlandytu, w złożach magmowych. Może również krystalizować w żyłach hydrotermalnych bogatych w nikiel. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej współwystępuje z innymi siarczkami żelaza i niklu. Do jego typowych asocjacji należą: pentlandyt, piryt, pirotyn, chalkopiryt, milleryt, polidymit, siegenit i bravoit. ## Lokalizacje Najważniejsze światowe lokalizacje wiolarytu to złoża niklu w Sudbury (Ontario, Kanada), skąd pochodziły pierwsze opisane okazy. Występuje również w kompleksie Bushveld w RPA, w rejonie Kambalda i Widgiemooltha w Australii Zachodniej, w okolicach Monchegorska na Półwyspie Kolskim w Rosji oraz w licznych złożach siarczkowych niklu w Chinach i Finlandii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Okazy wiolarytu są cenione przede wszystkim za obecność rzadko spotykanych, dobrze wykształconych mikrokryształów. Wysoko oceniane są również bogate skupienia o intensywnej, fioletowej barwie, kontrastujące z innymi minerałami towarzyszącymi, takimi jak złocisty milleryt czy piryt. Ze względu na tendencję do utleniania, okazy o świeżej, niezmienionej powierzchni są bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w dystrykcie Sudbury w Kanadzie. Atrakcyjne, bogate w wiolaryt próbki znajdowane są także w kopalniach niklu w regionie Kambalda w Australii Zachodniej. Okazy z innych lokalizacji mają głównie znaczenie systematyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wiolarytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, a zwłaszcza z chemikaliami, może przyspieszyć proces utleniania i trwale zmienić barwę minerału. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wilgoci, kwasów oraz wszelkich płynnych środków czyszczących. Długotrwała ekspozycja na powietrze powoduje matowienie i zmianę barwy, dlatego warto ograniczyć kontakt minerału z atmosferą. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie wiolarytu w szczelnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box") z dala od wilgoci i zanieczyszczeń. Warto rozważyć użycie pochłaniaczy wilgoci w miejscu przechowywania kolekcji. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach, z ograniczonym dostępem powietrza.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej