Villiaumite

Wzór chemiczny: NaF

Williaumit to rzadki minerał z grupy halogenków, będący fluorkiem sodu, ceniony za intensywną, karminowoczerwoną barwę i silną fluorescencję.

## Charakterystyka Williaumit jest fluorkiem sodu (NaF), co czyni go mineralogicznym odpowiednikiem syntetycznego związku używanego m.in. w pastach do zębów. W naturze występuje jednak stosunkowo rzadko. Tworzy najczęściej niewielkie, sześcienne kryształy, które rzadko przekraczają kilka milimetrów, choć znane są okazy centymetrowe. Zazwyczaj spotykany jest w formie ziarnistych skupień lub jako wrostki w skale macierzystej, którą intensywnie zabarwia na czerwono. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest żywa, ciemnoczerwona do karminowej barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2-2.5. Ma doskonałą, sześcienną łupliwość, co oznacza, że łatwo pęka wzdłuż trzech prostopadłych do siebie płaszczyzn, tworząc fragmenty o kształcie sześcianu lub prostopadłościanu. Połysk williaumitu jest szklisty. Jest minerałem lekkim, o gęstości zbliżonej do soli kamiennej (halitu). ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną naturalną barwą williaumitu jest intensywna czerwień w różnych odcieniach: od pomarańczowoczerwonej, przez karminową, po ciemnowiśniową. Kolor ten jest na tyle charakterystyczny, że stanowi główną cechę rozpoznawczą. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Williaumit został po raz pierwszy opisany w 1908 roku przez Alfreda Lacroix. Nazwa minerału honoruje Charlesa Maxime’a Villiaume’a, francuskiego podróżnika i kolekcjonera, który zebrał pierwsze próbki na wyspie Roume (część archipelagu Îles de Los) w Gwinei. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, miękkość i rozpuszczalność w wodzie, williaumit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim, głównie z powodu intensywnej barwy i interesującego pochodzenia.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała do bladoróżowej
Gęstość
2.79
Łupliwość
Doskonała, sześcienna wg {001}, {010} i {100}
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną williaumitu jest jego intensywna, karminowoczerwona barwa. Minerał ten wykazuje również silną, pomarańczową do czerwonopomarańczowej fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno w fali długiej, jak i krótkiej). Jego doskonała, sześcienna łupliwość jest widoczna na uszkodzonych fragmentach, które pękają, tworząc gładkie, błyszczące powierzchnie pod kątem 90 stopni. Jest bardzo miękki - można go zarysować paznokciem. Smak jest gorzki i cierpki, ale próba smaku jest zdecydowanie odradzana ze względu na toksyczność fluoru. ## Odróżnianie od podobnych - **Eudialit**: Często współwystępuje z williaumitem i ma podobną czerwoną barwę, ale jest znacznie twardszy (ok. 5-5.5 w skali Mohsa) i nie wykazuje tak doskonałej łupliwości. - **Cynober**: Ma podobną czerwoną barwę i jest miękki, ale ma znacznie większą gęstość i inną strukturę krystaliczną. - **Realgar**: Jest również miękkim, czerwonym minerałem, ale jest niestabilny na świetle (rozkłada się do pararealgaru) i ma inny skład chemiczny (siarczek arsenu). ## Formy kryształów Williaumit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej proste kryształy o formie sześcianu. Rzadziej spotyka się ośmiościany lub formy kombinowane. Zazwyczaj występuje w postaci drobnych, wtopionych w skałę ziaren lub ziarnistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Williaumit jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z silnie niedosyconych krzemionką, alkalicznych magm. Powstaje w pegmatytach nefelinowo-sjenitowych oraz w głębinowych skałach tego samego typu. Jego obecność wskazuje na ekstremalnie wysoką koncentrację fluoru i sodu w końcowych fluidach pomagmowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. Typowe minerały towarzyszące to eudialit, egiryn, nefelin, sodalit, arfvedsonit, lorenzenit, lamprofilit, a także fluoryt i mikroklin. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowiska, dostarczające najlepszych okazów kolekcjonerskich, znajdują się w masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim w Rosji (głównie masywy Chibiny i Łowoziero). To stamtąd pochodzi większość materiału dostępnego na rynku. Inne znaczące lokalizacje to: - Kompleks magmowy Mont Saint-Hilaire w Quebecu, Kanada, gdzie występuje w formie drobnych, ale dobrze wykształconych kryształów. - Miejsce odkrycia (localitas typica) na wyspie Roume w Gwinei. - Kompleks Ilimaussaq na Grenlandii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wartość kolekcjonerską williaumitu jest intensywność i nasycenie barwy - najbardziej pożądane są okazy o głębokim, karminowoczerwonym kolorze. Wysoko cenione są również dobrze wykształcone, ostre kryształy o sześciennym kształcie, co jest rzadkością. Duże znaczenie ma przezroczystość; czyste, gemowe fragmenty, nawet niewielkie, są znacznie cenniejsze niż nieprzezroczyste, ziarniste masy. Atrakcyjność okazu podnosi również kontrastująca, jasna matryca skalna (np. biały nefelin), na której osadzone są czerwone kryształy. ## Ceny rynkowe Ceny williaumitu są bardzo zróżnicowane. Małe, ziarniste okazy w skale macierzystej z Półwyspu Kolskiego można nabyć za kilkadziesiąt do kilkuset złotych. Ceny rosną wraz z rozmiarem i jakością kryształów. Okazy z dobrze wykształconymi, przezroczystymi sześcianami o boku kilku milimetrów mogą kosztować od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Wyjątkowe, duże kryształy lub bogate grupy krystaliczne na matrycy osiągają ceny rzędu kilkunastu tysięcy złotych lub więcej. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z Rosji, z masywów Chibiny i Łowoziero na Półwyspie Kolskim. Materiał z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, choć zazwyczaj w formie mniejszych kryształów, jest również bardzo ceniony ze względu na perfekcyjne wykształcenie i klasyczną lokalizację.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Williaumit jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego **absolutnie nie wolno czyścić go na mokro**. Kontakt z wodą, nawet wilgotną szmatką, spowoduje jego matowienie i stopniowe rozpuszczanie. Jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest użycie miękkiego, suchego pędzelka lub delikatne zdmuchnięcie sprężonym powietrzem z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać - **Woda i wilgoć**: Największe zagrożenie. Minerał jest higroskopijny i może absorbować wilgoć z powietrza, co prowadzi do jego degradacji. Należy unikać przechowywania w wilgotnych pomieszczeniach. - **Wysoka temperatura**: Może powodować zmianę barwy. - **Światło słoneczne**: Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może spowodować blaknięcie intensywnej czerwonej barwy. - **Chemikalia**: Unikać kontaktu z kwasami, zasadami i wszelkimi środkami czyszczącymi. ## Przechowywanie Okazy williaumitu należy przechowywać w suchym miejscu, najlepiej w szczelnym, zamykanym pudełku klaserowym z dodatkiem pochłaniacza wilgoci (np. żelu krzemionkowego). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Ze względu na miękkość i doskonałą łupliwość, należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej