Vernadite
Wzór chemiczny: (Mn⁴⁺,Fe³⁺,Ca,Na)(O,OH)₂·nH₂O
Vernadyt to słabo zdefiniowany, uwodniony tlenek manganu(IV), tworzący czarne, ziemiste lub nerkowate skupienia, często o niskiej krystaliczności.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2
- Barwa
- Black
- Połysk
- Dull to submetallic
- Rysa
- Chocolate-brown, black
- Gęstość
- 2.9
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Uneven
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Vernadyt rozpoznaje się po jego czarnej lub ciemnobrązowej barwie, niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem lub miedziakiem), czarnobrunatnej rysie oraz charakterystycznych formach występowania: ziemistych nalotach, skorupach i skupieniach nerkowatych. Często brudzi palce przy dotyku. Definitywna identyfikacja jest trudna bez zaawansowanych metod, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD), ze względu na podobieństwo do innych tlenków manganu. ## Odróżnianie od podobnych Vernadyt jest makroskopowo niemal niemożliwy do odróżnienia od innych minerałów manganowych, takich jak piroluzyt, kryptomelan czy hollandyt, które tworzą podobne czarne, ziemiste lub dendrytyczne skupienia. Piroluzyt bywa nieco twardszy i często tworzy promieniste agregaty igiełkowych kryształów. Romanechit jest zazwyczaj twardszy (5-6) i ma bardziej smolisty połysk. Identyfikacja "w ręku" jest co najwyżej przypuszczeniem. ## Formy kryształów Vernadyt rzadko tworzy widoczne kryształy. Zazwyczaj występuje w postaci kryptokrystalicznych (bardzo drobnoziarnistych) agregatów. Najczęstsze formy to skupienia ziemiste, proszkowe, sadzowate, skorupowe, nerkowate, groniaste oraz jako składnik dendrytów manganowych i konkrecji (guzków) polimetalicznych.
Środowisko występowania
## Geneza Vernadyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) złóż manganu. Tworzy się również w wyniku procesów sedymentacyjnych w środowiskach wodnych, zarówno słodkich, jak i morskich. Jest głównym składnikiem głębokomorskich guzków (konkrecji) manganowych, które powstają na dnie oceanów w wyniku powolnego wytrącania się tlenków manganu i żelaza z wody morskiej. Może także powstawać w wyniku działalności mikroorganizmów. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi tlenkami manganu, takimi jak romanechit, piroluzyt, hollandyt, birnessyt, a także z tlenkami żelaza (getyt, hematyt), kalcytem, kwarcem i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Jako minerał pospolity, vernadyt występuje w wielu miejscach na świecie. Znaczące złoża lądowe znajdują się m.in. w Kazachstanie, na Ukrainie (Nikopol), w Gruzji (Chiatura), Gabonie (Moanda), RPA, Australii i Brazylii. Jest także głównym składnikiem konkrecji polimetalicznych pokrywających rozległe obszary dna Oceanu Spokojnego (np. strefa Clarion-Clipperton), Atlantyckiego i Indyjskiego.
Rzadkość
Pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Okazy vernadytu rzadko są cenione jako samodzielne minerały kolekcjonerskie ze względu na ich niepozorny wygląd i brak dobrze wykształconych kryształów. Wartość zyskują okazy o ciekawych formach, na przykład dobrze uformowane skupienia nerkowate lub groniaste o ładnym połysku. Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są estetyczne dendryty (często błędnie identyfikowane jako piroluzyt), gdzie vernadyt tworzy misterne, podobne do roślin wzory na powierzchniach skał, oraz całe przekroje guzków polimetalicznych z dna oceanu, ukazujące ich koncentryczną budowę. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej interesujące są okazy dendrytyczne, które pochodzą z klasycznych lokalizacji, takich jak Solnhofen w Niemczech. Konkrecje manganowe z dna Pacyfiku również stanowią ciekawy element kolekcji, bardziej ze względu na swoje pochodzenie i genezę niż walory estetyczne.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy vernadytu są zazwyczaj kruche i porowate. Należy je czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą może prowadzić do rozpadu lub uszkodzenia delikatnych, ziemistych skupień. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy użyć minimalnej ilości wody destylowanej i natychmiast osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich kwasów i silnych chemikaliów, które mogą łatwo reagować z minerałem. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które zniszczą kruche agregaty. Okazy należy chronić przed uderzeniami i ścieraniem, ponieważ są bardzo miękkie. ## Przechowywanie Przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć kontaktu z twardszymi minerałami, które mogłyby go porysować lub zetrzeć. Należy chronić go przed kurzem, który może być trudny do usunięcia z porowatych powierzchni.