Vermiculite

Wzór chemiczny: Mg<sub>0.7</sub>(Mg,Fe<sup>3+</sup>,Al)<sub>6</sub>(Si,Al)<sub>8</sub>O<sub>20</sub>(OH)<sub>4</sub>·8H<sub>2</sub>O

Wermikulit to minerał ilasty z grupy mik, który pod wpływem ciepła gwałtownie zwiększa swoją objętość, tworząc lekkie, porowate struktury.

## Charakterystyka Wermikulit jest uwodnionym krzemianem warstwowym należącym do grupy mik. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest eksfoliacja - gwałtowne rozszerzanie się i rozwarstwianie pod wpływem szybkiego ogrzewania do temperatury około 800-1000°C. Proces ten powoduje, że objętość minerału wzrasta nawet 30-krotnie, tworząc lekkie, robakowate lub harmonijkowate agregaty o złotobrązowej barwie. W stanie naturalnym występuje w postaci blaszkowatych, giętkich, lecz nieelastycznych płytek, przypominających wyglądem biotyt lub flogopit, od których często pochodzi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 1.5-2. Ma niski ciężar właściwy, a po spęcznieniu staje się ekstremalnie lekki. Blaszki wermikulitu wykazują połysk perłowy, brązowawy lub tłusty. Są zazwyczaj przeświecające do nieprzezroczystych. ## Barwy i odmiany Wermikulit najczęściej przybiera barwy od żółtawej, przez brązową i zielonobrązową, aż do czarnej. Po podgrzaniu jego kolor jaśnieje, stając się złocisty lub brązowawy. Nie wyróżnia się odmian handlowych ani gemmologicznych, a jego wartość wynika z właściwości fizycznych, nie z wyglądu. ## Historia i nazwa Nazwa wermikulit pochodzi od łacińskiego słowa *vermiculare* oznaczającego "hodować robaki" lub "być pełnym robaków", co jest bezpośrednim nawiązaniem do charakterystycznego, robakowatego kształtu, jaki przybiera po podgrzaniu. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1824 roku przez Thomasa H. Webba na podstawie próbek z Millbury w stanie Massachusetts, USA. ## Zastosowania Dzięki zdolności do eksfoliacji, niskiej gęstości, dobrej izolacyjności termicznej i akustycznej oraz dużej chłonności, wermikulit znajduje szerokie zastosowanie. Używa się go w ogrodnictwie jako dodatek do podłoży poprawiający ich strukturę i retencję wody, w budownictwie do produkcji lekkich betonów, tynków izolacyjnych i ognioodpornych, a także jako materiał sorpcyjny do pochłaniania rozlanych cieczy, w tym substancji niebezpiecznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Połysk
Perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.3
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najpewniejszą metodą identyfikacji wermikulitu jest test termiczny. Umieszczenie małego fragmentu minerału w płomieniu (np. zapalniczki) powoduje jego natychmiastowe, "robakowate" spęcznienie. W stanie naturalnym jest bardzo miękki, giętki (ale nieelastyczny - po zgięciu nie wraca do pierwotnego kształtu) i ma perłowy lub tłusty połysk na powierzchniach łupliwości. ## Odróżnianie od podobnych Wermikulit jest trudny do odróżnienia od innych mik, takich jak biotyt czy flogopit, z których często powstaje w wyniku wietrzenia. Biotyt i flogopit są jednak elastyczne - ich blaszki po zgięciu sprężynują z powrotem. Ponadto nie wykazują tak gwałtownej eksfoliacji jak wermikulit. Od chlorytów odróżnia go właśnie reakcja na ciepło. ## Formy kryształów Wermikulit rzadko tworzy dobrze wykształcone, pseudoheksagonalne kryształy tabliczkowe. Zazwyczaj występuje w postaci łuskowych, blaszkowatych lub płytkowych agregatów. Często tworzy pseudomorfozy po innych mikach, głównie biotycie i flogopicie, zachowując ich zewnętrzny kształt.

Środowisko występowania

## Geneza Wermikulit jest minerałem wtórnym. Powstaje głównie w wyniku hydrotermalnego przeobrażenia lub wietrzenia pierwotnych minerałów z grupy mik, przede wszystkim biotytu i flogopitu. Proces ten polega na wymianie kationów potasu w przestrzeniach międzypakietowych na jony magnezu i wapnia oraz na uwodnieniu struktury. Występuje w skałach ultrazasadowych i zasadowych, takich jak piroksenity, dunity i karbonatyty. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje, czyli biotytem i flogopitem. Towarzyszą mu również korund, apatyt, serpentyn, talk oraz minerały z grupy chlorytów i amfiboli. ## Lokalizacje Największe i najważniejsze komercyjnie złoża wermikulitu na świecie znajdują się w Palabora w RPA, w stanie Montana (Libby) i Wirginia (Louisa) w USA, w Kovdor na Półwyspie Kolskim w Rosji, a także w Chinach, Brazylii i Zimbabwe.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość kolekcjonerska wermikulitu jest drugorzędna wobec jego zastosowań przemysłowych. Najbardziej pożądane okazy to te, które tworzą duże, dobrze wykształcone, pseudoheksagonalne kryształy (pseudomorfozy po flogopicie lub biotycie). Ceni się również okazy pokazujące wyraźne asocjacje z innymi minerałami, np. z korundem czy apatytem. Kolor nie jest kluczowym kryterium, choć okazy o żywszej, brązowej barwie mogą być uznawane za bardziej estetyczne. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej interesujące są okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak te w USA (Montana, Karolina Północna, Kolorado) czy z kompleksu Palabora w RPA, skąd pochodzą duże, dobrze uformowane agregaty.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy wermikulitu są bardzo miękkie, delikatne i podatne na rozwarstwienie. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą jest niewskazany, ponieważ minerał może ją chłonąć, co prowadzi do jego degradacji. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody i wszelkich płynnych środków czyszczących. Minerał jest wrażliwy na nacisk mechaniczny - łatwo się kruszy i rozdziela na blaszki. Nie należy go podgrzewać, gdyż spowoduje to nieodwracalną eksfoliację i zniszczenie pierwotnej formy okazu. Należy chronić go przed wilgocią. ## Przechowywanie Okazy kolekcjonerskie powinny być przechowywane w zamkniętych, suchych pojemnikach lub gablotach, z dala od źródeł wilgoci i wibracji. Najlepiej umieścić je w wyściełanym pudełku, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej