Varulite

Wzór chemiczny: Na₂Mn₂+(Mn₂+Fe₃+)(PO₄)₃

Warulit to rzadki minerał z grupy fosforanów, tworzący ziarniste skupienia o charakterystycznej, oliwkowozielonej do brunatnej barwie.

## Charakterystyka Warulit jest złożonym fosforanem sodu, manganu i żelaza, należącym do grupy alluaudytu. Rzadko tworzy wyraźne kryształy, najczęściej występując w postaci ziarnistych lub masywnych skupień, mocno zrośniętych ze skałą. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy mają najczęściej postać wtopionych w skałę mas o matowym lub lekko szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 5 w skali Mohsa, co plasuje go w tej samej kategorii co apatyt. Jest stosunkowo kruchy. Jego gęstość jest większa od gęstości kwarcu i wynosi około 3.5-3.6 g/cm³. Połysk jest najczęściej szklisty, czasem matowy lub smolisty na powierzchniach przełamu. ## Barwy i odmiany Typowa barwa warulitu jest oliwkowozielona, która w wyniku utleniania może przechodzić w odcienie zielonobrunatne, żółtobrązowe, a nawet czarnobrązowe. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od lokalizacji typowej - farmy Varuträsk w Szwecji, gdzie został po raz pierwszy znaleziony. Opisali go Percy Quensel i Thure Georg Sahama w 1937 roku. Jest on sodowym analogiem hagendorfitu. ## Zastosowania Warulit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki członek grupy alluaudytu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: Greenish gray
Gęstość: 3.5-3.6
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent to opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja warulitu w warunkach polowych jest trudna. Kluczowe cechy to jego oliwkowozielona barwa, ziarnista forma występowania oraz asocjacje mineralne typowe dla granitowych pegmatytów. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. Ostateczne potwierdzenie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna. ## Odróżnianie od podobnych Warulit można pomylić z innymi fosforanami o podobnej barwie i formie występowania, takimi jak tryfylin, litiofilit (zwłaszcza ich utlenione formy), arrojadyt czy rockbridgeit. Odróżnienie od nich bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe. Pomocna jest znajomość paragenezy i lokalizacji. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Zazwyczaj występuje w postaci ziarnistych, masywnych skupień wrosłych w skałę macierzystą. Kryształy, jeśli się pojawiają, mają pokrój tabliczkowy lub słupkowy i osiągają niewielkie rozmiary.

Środowisko występowania

## Geneza Warulit jest minerałem pochodzenia pierwotnego lub wtórnego w złożonych pegmatytach granitowych, bogatych w lit i fosfor. Powstaje w wyniku krystalizacji z resztkowych fluidów pomagmowych lub w procesie metasomatozy sodowej, oddziałującej na wcześniej wykrystalizowane fosforany, takie jak tryfylin-litiofilit. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak tryfylin, litiofilit, arrojadyt-(KFe), alluaudyt, a także z kwarcem, skaleniami (albitem, mikroklinem), muskowitem i innymi minerałami pegmatytowymi. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska warulitu to pegmatyt Varuträsk w Szwecji (lokalizacja typowa) oraz pegmatyty w rejonie Black Hills w Dakocie Południowej, USA (np. kopalnia Tip Top, kopalnia White Elephant). Znany jest również z pegmatytów w Finlandii (Viitaniemi), Brazylii (stany Minas Gerais i Paraíba) oraz w Rwandzie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska warulitu jest ograniczona ze względu na jego niepozorny wygląd. Najbardziej cenione są okazy z rzadkimi, dobrze wykształconymi mikrokryształami. W przypadku skupień masywnych, o wartości decyduje intensywność i czystość oliwkowozielonej barwy, wielkość skupienia oraz bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi fosforanami. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Varuträsk w Szwecji oraz z kopalni Tip Top w Dakocie Południowej, USA, skąd znane są bogate skupienia tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy warulitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Ze względu na jego potencjalną reaktywność, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z kwasami i detergentami. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche i spękane skupienia. Minerał jest podatny na utlenianie, dlatego należy chronić go przed wilgocią i długotrwałym działaniem powietrza, które mogą powodować ciemnienie i zmiany barwy. Należy również unikać kontakty z chemikaliami i kwasami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych warunkach, najlepiej w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich lub klaserach z pochłaniaczem wilgoci. Ochroni to minerał przed postępującym utlenianiem i degradacją.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej